háng 3/2026ànsóngmớicủavănhọcdângianKhitruyềnthuyếtsốngdậygiữađờithườlưu ý khi vượt qua trầm cảm。tại làng chài Cửa Vạn (Quảng Ninh)， một nhóm bạn trẻ dựng vở diễn rối nước dựa trên truyền thuyết Thánh Gióng. Không sân khấu hoành tráng， chỉ một bến thuyền cũ， nhưng hơn 200 người dân địa phương và du khách đứng chật kín bờ. Điều đáng nói: kịch bản do chính ngư dân viết lại， pha thêm chuyện đánh cá thời hiện đại. Vở diễn kéo dài 40 phút， kết thúc bằng màn múa lân do trẻ em trong làng biểu diễn. Một người xem， bà Nguyễn Thị Hòa (68 tuổi)， nói: “Tôi nghe Thánh Gióng từ nhỏ， nhưng chưa bao giờ thấy ngài gắn với chuyện ra khơi cả. Lạ mà hay”Sự kiện trên không đơn lẻ. Khảo sát nhanh của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trong quý I/2026 cho thấy 37 tỉnh thành đã có ít nhất một dự án phục dựng văn học dân gian gắn với không gian sống thực tế. Ở Huế， ca Huế được đưa vào các quán cà phê sân vườn， người hát không mặc áo dài cổ điển mà mặc áo bà ba， hát xen kẽ với nhạc Trịnh. Ở Tây Nguyên， sử thi Đăm Săn được kể lại bằng tiếng Ê-đê và tiếng Việt trong các buổi tối tại nhà rông， có cả phần hỏi đáp với già làng. Điểm chung: không ai gọi đó là “bảo tồn”. Họ gọi là “chơi”。là “sống”.
Tôi có dịp dự một buổi kể chuyện dân gian ở quận 3， TP.HCM vào cuối tháng 4/2026. Chủ đề là “Ma lai – từ truyền thuyết đến nỗi sợ đô thị”. Người kể， một nhà nghiên cứu 35 tuổi， mở đầu bằng câu chuyện ma lai có thật ở một chung cư cũ， rồi dẫn dắt sang các dị bản trong văn học dân gian 2026. Khán giả phần lớn là sinh viên， nhân viên văn phòng. Họ cười。họ rùng mình， và sau đó tranh luận sôi nổi: “Vậy ma lai có phải là cách ông cha ta lý giải bệnh tâm thần” Một bạn trẻ đứng lên: “Em thấy nó giống mấy clip deepfake trên mạng” Không khí không hề khô khan. Văn học dân gian ở đây không phải di sản đóng hộp， mà là công cụ để nói về hiện tại.Điều này khác gì so với các năm trước?Năm 2024， nhiều hội thảo về văn học dân gian vẫn xoay quanh việc “bảo tồn nguyên bản”. Đến 2026， chính quyền một số địa phương đã đổi cách làm. Ví dụ， Sở Văn hóa Hà Nam cấp kinh phí cho các nhóm YouTuber làm series “Truyện cổ tích theo phong cách rap”. Một tập về Tấm Cám đạt 2，3 triệu lượt xem trong 10 ngày. Phản hồi trái chiều: người khen sáng tạo， người chê phá hoại. Nhưng nhóm làm series nói thẳng: “Chúng tôi không phá. Chúng tôi chỉ kể lại theo cách bọn trẻ hiểu” Dư luận sau đó lắng xuống khi một trường THCS ở Nam Định dùng chính video đó làm tư liệu giảng dạy。và học sinh hào hứng hơn hẳn khi đọc bản gốc.
Có một chi tiết tôi quan sát được: những dự án văn học dân gian 2026 thành công thường do người trẻ khởi xướng， nhưng người lớn tuổi đóng vai trò “người kiểm chứng”. Ở làng Cửa Vạn， các cụ già ngồi bên cạnh nhóm viết kịch bản， góp ý từng câu thoại. Không có chuyện “lớp trẻ tiếp thu”. Cả hai bên cùng làm. Một nghệ nhân 72 tuổi tên Lê Văn Tâm nói với tôi: “Chúng nó viết sai vài chỗ， tôi sửa. Nhưng cái đoạn Thánh Gióng nhảy xuống biển đánh cá。tôi thấy được. Ngày xưa ngài đánh giặc， giờ ngài đánh đói” Ông cười. Tôi hiểu rằng văn học dân gian không cần được “hồi sinh”. Nó chỉ cần được sống trong một cơ thể mới.
