Nguyễn Ngọc Tư từng nói rằng cô viết để giữ lại những phận người đang dần biến mất. Câu nói ấy vô tình chạm đúng vào nhịp đập của văn học đương đại tại Việt Nam hôm nay. Không còn những trang văn sử thi một chiềuănhọcđươngđạiViệtNamNhữngtrangviếtkhôngngừngchuyểnđộlưu ý khi kinh doanh online， các tác giả trẻ và cả những cây bút đã thành danh đang kể lại đất nước này bằng góc nhìn đa chiều， nơi cái tôi cá nhân và những vết thương xã hội đan xen. Chỉ riêng năm 2023。hơn 400 đầu sách văn học được phát hành， theo thống kê sơ bộ từ các nhà xuất bản lớn， trong đó có không ít tác phẩm tạo được tiếng vang như Bến không chồng của Dương Hướng (tái bản có bổ sung) hay Từ công giáo đến hư vô của Đỗ Minh Dương – một hiện tượng lạ về thể loại tản văn phê bình.Điều dễ nhận thấy là văn học đương đại tại Việt Nam đang dịch chuyển mạnh mẽ về phía thể loại ngắn. Truyện ngắn và tản văn lên ngôi， bởi chúng phù hợp với nhịp sống gấp gáp và cả cách độc giả trẻ tiêu thụ văn chương qua mạng xã hội. Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ có lần chia sẻ rằng chị viết truyện ngắn như một cách “nắm bắt hơi thở của thời đại trước khi nó kịp tan biến”. Những tác phẩm như Mùa đông không lạnh (Nguyễn Ngọc Tư) hay Những linh hồn xám (Đinh Phương) cho thấy các tác giả không ngại chạm vào những đề tài nhạy cảm: bạo lực gia đình， tha hóa nông thôn， khủng hoảng niềm tin. Cá nhân tôi thấy văn học đương đại tại Việt Nam đang đi đúng hướng khi từ bỏ thói quen “minh họa chính sách” để trở về với con người cụ thể.
Một điểm sáng khác là sự trỗi dậy của các cây bút nữ và cộng đồng LGBTQ+ trong văn học đương đại tại Việt Nam. Họ viết về cơ thể。về ham muốn， về những giới hạn bị che giấu – những vùng đất mà văn học trước đổi mới từng né tránh. Tập truyện Cái chết của con mèo của Nguyễn Thúy Hằng gây tranh cãi nhưng cũng mở ra một lối đi mới: văn chương không cần phải “đẹp” theo tiêu chuẩn cũ. Có thể thấy， độc giả trẻ đón nhận những tác phẩm này không phải vì tò mò， mà vì họ tìm thấy chính mình trong đó. Đây là điều mà văn học đương đại tại Việt Nam chưa từng làm được ở quy mô lớn như vậy.Tuy nhiên， không phải mọi thứ đều thuận lợi. Kinh tế thị trường khiến nhiều tác giả phải chạy theo số lượng， dẫn đến tình trạng sách “mì ăn liền” tràn lan. Một nhà phê bình văn học ở Hà Nội。người từng tham gia nhiều hội đồng giải thưởng， than thở rằng ông phải đọc hàng trăm cuốn mỗi năm nhưng chỉ nhớ được vài cái tên. Văn học đương đại tại Việt Nam vì thế đứng trước thách thức: làm sao giữ được chiều sâu giữa cơn lốc thương mại hóa. Cá nhân tôi cho rằng các giải thưởng như Hội Nhà văn Việt Nam hay Giải thưởng Hội Nhà văn TP.HCM vẫn còn quá nặng tính hình thức， chưa đủ sức nâng đỡ những tìm tòi mới.Dẫu vậy， tín hiệu tích cực đến từ chính độc giả. Các câu lạc bộ đọc sách， các buổi ra mắt sách tại không gian cà phê， những diễn đàn trực tuyến bàn về văn học đương đại tại Việt Nam mọc lên như nấm. Người trẻ không chỉ đọc mà còn viết。dịch， phê bình. Một sinh viên năm ba ở Đà Nẵng từng nói với tôi rằng cậu đọc Sông của Nguyễn Ngọc Tư ba lần chỉ để hiểu tại sao nhân vật lại chọn im lặng. Sự kiên nhẫn ấy – giữa thời đại của những video ngắn – là minh chứng rằng văn học đương đại tại Việt Nam vẫn còn chỗ đứng. Không ồn ào， không phô trương， nhưng nó đang lặng lẽ viết nên lịch sử của chính mình.
