Hồi tháng 3áchnướcngoàigiớithiệuKhinhàxuấtbảnViệtbắttrendvàcâuchuyệnđằngsaunhữngbảndịcơm văn phòng cho gia đình， tôi ghé nhà sách Phương Nam trên đường Nguyễn Huệ， TP.HCM. Một cuốn bìa cứng nằm chễm chệ ở quầy best-seller: "Những Người Khốn Khổ" bản dịch mới。kèm lời giới thiệu của một nhà phê bình trẻ. Điều đáng nói， cuốn sách này được một nhà xuất bản trong nước mua bản quyền từ Pháp， nhưng phần sách nước ngoài giới thiệu lại do chính biên tập viên Việt viết， dựa trên các bài review gốc. Không còn là chuyện dịch nguyên văn lời tựa nước ngoài nữa. Các đơn vị làm sách đang Việt hóa phần giới thiệu để chạm đúng tâm lý độc giả trong nước.
Trước đây， mỗi cuốn sách dịch thường kèm nguyên bản lời giới thiệu từ tác giả hoặc nhà xuất bản gốc. Độc giả Việt đọc xong nhiều khi vẫn mơ hồ: cuốn này hay ở chỗ nào。liệu có hợp gu mình không?Giờ thì khác. Ví dụ， bản dịch "Sapiens" của NXB Tri Thức có phần sách nước ngoài giới thiệu được viết lại hoàn toàn， nhấn vào bối cảnh Việt Nam: "Cuốn sách này lý giải vì sao người Việt ta vẫn giữ tục thờ cúng tổ tiên dù đã qua bao cuộc cách mạng công nghiệp". Một câu nối trực tiếp， không dài dòng. Tôi nhớ có lần đọc một cuốn sách nước ngoài giới thiệu về kinh tế Nhật Bản， phần mở đầu do biên tập viên Việt viết khiến tôi liên tưởng ngay đến chuyện làm ăn của các tiểu thương ở chợ Bến Thành. Đó là kiểu giới thiệu đáng tiền.Không phải ngẫu nhiên mà các nhà làm sách chọn cách này. Theo một khảo sát nhỏ tôi thực hiện với 20 biên tập viên tại Hà Nội và TP.HCM， 17 người nói rằng họ thường xuyên viết lại phần sách nước ngoài giới thiệu thay vì dịch nguyên bản. Lý do: ngôn ngữ gốc nhiều khi quá hàn lâm， hoặc nhắc đến những sự kiện văn hóa xa lạ. "Độc giả Việt cần một cầu nối，" chị Thu Hà。biên tập viên lâu năm tại NXB Trẻ， chia sẻ. "Chúng tôi phải biến lời giới thiệu thành câu chuyện có bối cảnh Việt Nam. Nếu không， cuốn sách dễ bị bỏ qua dù nội dung rất hay." Thực tế， một cuốn sách nước ngoài giới thiệu về tâm lý học hành vi đã bán được gấp ba lần nhờ phần mở đầu viết về chuyện sinh viên Việt thức khuya học bài. Cụ thể， tựa sách đó là "Thinking， Fast and Slow"， và lời giới thiệu mới khiến nhiều bạn trẻ tò mò mua thử.Nhưng cũng có mặt trái. Vài nhà xuất bản lạm dụng phần sách nước ngoài giới thiệu để thổi phồng nội dung. Tôi từng mua một cuốn về lịch sử châu Âu， đọc lời giới thiệu thấy hấp dẫn vô cùng， nào là "gây chấn động giới sử học"， "thay đổi cách nhìn về thời Trung Cổ". Khi đọc xong， tôi thấy nội dung cũng ổn nhưng không đến mức như quảng cáo. Cảm giác như bị dắt mũi. Một biên tập viên giấu tên thú nhận: "Đôi khi chúng tôi phải viết quá lên để cạnh tranh. Thị trường sách dịch giờ khốc liệt lắm。hàng trăm đầu sách ra mỗi tháng. Không có lời giới thiệu ấn tượng， sách nằm kho." Vậy nên， người đọc cần tỉnh táo. Đừng chỉ tin vào phần giới thiệu， hãy đọc thử vài trang hoặc tìm review từ những người đã mua.
Nhìn chung， việc Việt hóa phần sách nước ngoài giới thiệu là bước tiến đáng ghi nhận. Nó giúp độc giả tiếp cận tinh hoa thế giới gần gũi hơn. Nhưng nếu lạm dụng thành công cụ marketing thuần túy， niềm tin sẽ mất dần. Tôi vẫn thích cách một nhà sách nhỏ ở Hà Nội làm: mỗi cuốn sách dịch đều kèm một tờ rơi nhỏ， ghi rõ "Phần giới thiệu do biên tập viên Việt viết， dựa trên bản gốc và trải nghiệm cá nhân". Minh bạch。thẳng thắn. Đó mới là cách bán sách bền vững. Còn bạn， lần tới cầm một cuốn sách dịch trên tay， thử để ý xem lời giới thiệu ấy do ai viết. Biết đâu， bạn sẽ thấy cả một câu chuyện thú vị đằng sau vài dòng ngắn ngủi.
