riển lãm 'Đối thoại với vô cực' của họa sĩ Nguyễn Văn A vừa khai mạc tại TP.HCM đã nhận được phê bình nghệ thuật mới nhất từ giới chuyên môn quốc tếêbìnhnghệthuậtmớinhấtKhihộihọađươngđạiViệtNamchạmngõthịtrườngquốctếdọn nhà nhanh， đánh dấu bước ngoặt cho hội họa đương đại Việt Nam. Không còn là những lời khen xã giao， các nhà phê bình phương Tây giờ đây mổ xẻ từng lớp sơn， từng mảng màu với con mắt khắt khe hơn. Điều này cho thấy phê bình nghệ thuật mới nhất không chỉ là chuyện nội bộ mà đã trở thành cầu nối đưa tác phẩm Việt ra thế giới.Tôi nhớ cách đây năm năm。
khi tham dự một buổi tọa đàm về phê bình nghệ thuật mới nhất ở Hà Nội， hầu hết ý kiến đều xoay quanh việc thiếu vắng tiếng nói độc lập. Người ta ngại va chạm， ngại làm mất lòng nhau. Nhưng giờ đây， thế hệ nhà phê bình trẻ như Trần Thị B hay Lê Văn C đã dám nói thẳng: tác phẩm này hay ở chỗ nào， dở ở chỗ nào， và tại sao nó lại quan trọng trong bối cảnh thị trường nghệ thuật Đông Nam Á đang bùng nổ. Chính sự thẳng thắn đó làm nên giá trị của phê bình nghệ thuật mới nhất.Một ví dụ cụ thể: bức 'Sài Gòn tan chảy' của họa sĩ trẻ Đỗ Thị D từng bị một số nhà phê bình trong nước gạt đi vì 'quá ồn ào'. Nhưng khi tác phẩm này được giới thiệu tại Art Basel Hong Kong， tờ Artforum đã gọi nó là 'tiếng nói của một thế hệ đang chuyển mình'. Rõ ràng。phê bình nghệ thuật mới nhất không chỉ phản ánh thị hiếu mà còn định hình cách nhìn. Nếu không có những bài phê bình nghiêm túc， tác phẩm dễ bị đánh đồng với hàng trang trí. Ở Việt Nam， các gallery tư nhân như Galerie Quỳnh hay Vincom Center for Contemporary Art đang ngày càng chú trọng đến phê bình nghệ thuật mới nhất như một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển.Dĩ nhiên。vẫn còn nhiều vấn đề. Không ít bài phê bình nghệ thuật mới nhất hiện nay sa vào mô tả hình thức mà quên đi bối cảnh chính trị - xã hội của tác phẩm. Tôi từng đọc một bài viết dài ba trang về triển lãm sắp đặt của một nghệ sĩ Hà Nội， nhưng tác giả không hề nhắc đến việc tác phẩm ra đời trong thời điểm giãn cách xã hội. Thật khó tin. Phê bình nghệ thuật mới nhất cần bám chặt vào thực tế， chứ không phải chỉ để trưng bày vốn từ. Một nhà phê bình giỏi phải là người kể chuyện， dẫn dắt người đọc qua từng lớp nghĩa， chứ không phải đọc lại catalogue.
Nhìn sang Thái Lan hay Indonesia， họ đã có những tạp chí phê bình nghệ thuật mới nhất chuyên sâu từ lâu. Việt Nam đang chậm chân， nhưng không phải không có cơ hội. Các nền tảng trực tuyến như Art & Market hay Hanoi Grapevine đang lấp dần khoảng trống. Điều còn thiếu là một hệ sinh thái phê bình bền vững: trả nhuận bút thỏa đáng， đào tạo bài bản， và quan trọng nhất， cho phép người viết được sai. Bởi phê bình nghệ thuật mới nhất không phải là phán quyết cuối cùng， mà là một cuộc đối thoại không ngừng. Và cuộc đối thoại đó。nếu được duy trì， sẽ là con đường ngắn nhất đưa nghệ thuật Việt Nam ra biển lớn.
