Bước vào phòng trưng bày tối omựpháttriểncủanghệthuậtsắpđặtTừkhônggianbảotàngđếnđờisốngđôthịlẩu hải sản đang hot。chỉ có một luồng sáng hắt lên từ sàn nhà， người xem phải lần theo ánh sáng để khám phá. Đó là trải nghiệm tại triển lãm 'Vật liệu ký ức' của nghệ sĩ Trần Minh tại TP.HCM hồi tháng 3 vừa qua. Sự phát triển của nghệ thuật sắp đặt tại Việt Nam không còn bó hẹp trong không gian bảo tàng mà đã len lỏi vào quán cà phê， con hẻm nhỏ， thậm chí là khu công nghiệp bỏ hoang. Các nghệ sĩ trẻ đang dùng vật liệu tái chế， ánh sáng và âm thanh để kể những câu chuyện chưa từng được kể.Nhìn lại hơn một thập kỷ， sự phát triển của nghệ thuật sắp đặt ở nước ta có thể chia thành hai làn sóng rõ rệt. Giai đoạn đầu， các tác phẩm chủ yếu xuất hiện trong các sự kiện văn hóa lớn như Festival Huế hay triển lãm tại Hà Nội. Chất liệu thường là gỗ， đá， tre nứa – những thứ gắn với làng quê. Nhưng khoảng năm 2018 trở lại đây， một thế hệ nghệ sĩ mới như Lê Hoàng Anh， Nguyễn Thị Thanh Mai lại chọn nhựa tái chế。dây điện， màn hình LED. Họ đưa tác phẩm ra đường phố， vào chung cư cũ. Tôi từng chứng kiến một tác phẩm sắp đặt bằng hàng nghìn vỏ lon bia kết thành hình con thuyền ngay giữa chợ Bến Thành. Người dân đi chợ dừng lại， sờ thử， chụp ảnh. Nghệ thuật bỗng trở nên gần gũi đến bất ngờ.
Điều đáng nói là sự phát triển của nghệ thuật sắp đặt không chỉ đến từ phía nghệ sĩ. Các không gian sáng tạo tư nhân như The Factory， Sàn Art hay gần đây là Vân Art Space đã tạo bệ phóng cho những thử nghiệm táo bạo. Họ tổ chức workshop mở， mời cộng đồng cùng làm tác phẩm. Có lần， tôi tham gia một buổi làm sắp đặt từ rác thải nhựa ở quận 4. Những đứa trẻ hào hứng xếp từng chai nước thành hình con cá voi. Không khí lúc đó thật sự náo nhiệt， chẳng khác gì một sân chơi. Nghệ thuật sắp đặt， vì thế， đã phần nào thoát khỏi vẻ nghiêm túc。xa cách vốn có.Dĩ nhiên， không phải mọi thứ đều màu hồng. Sự phát triển của nghệ thuật sắp đặt cũng đặt ra bài toán về bảo quản và chi phí. Một tác phẩm làm từ hoa tươi hay đá lạnh sẽ tan chảy sau vài ngày. Các nghệ sĩ phải chấp nhận tính phù du. Có người xem tiếc nuối。nhưng với tôi， chính sự tạm bợ đó lại tạo nên sức hút. Nó giống như một buổi diễn kịch không thể lặp lại. Bên cạnh đó， việc xin giấy phép trưng bày ngoài trời vẫn còn nhiều rào cản. Một nghệ sĩ từng than với tôi rằng anh mất sáu tháng để thuyết phục chính quyền địa phương cho đặt tác phẩm ở công viên. Nhưng rồi tác phẩm ấy chỉ tồn tại được ba tuần trước khi bị dỡ bỏ vì lý do an toàn.Dù vậy， tôi tin rằng sự phát triển của nghệ thuật sắp đặt tại Việt Nam đang đi đúng hướng. Nó không còn là đặc quyền của giới học thuật. Nó len vào từng ngõ ngách， buộc người ta phải dừng lại， nhìn và nghĩ. Có thể bạn sẽ bắt gặp một tác phẩm sắp đặt nhỏ xíu trong tiệm sách cũ trên đường Lý Quốc Sư。Hà Nội. Hoặc một chiếc xe đạp chở đầy hoa giấy treo lơ lửng trước cổng trường đại học. Những khoảnh khắc ấy khiến tôi tin rằng nghệ thuật sắp đặt đang dần trở thành một phần nhịp thở của đô thị Việt Nam hiện đại.
