Một bức tranh sơn mài khổ lớn của họa sĩ Trần Văn Cường vừa được bán với giá 45.000 USD tại một phiên đấu giá ở Hà Nội. Người mua là một nhà sưu tập trẻệthuậtđươngđạiKhithịtrườngtháchthứcgiớihạnsángtạgiải pháp vay vốn ngân hàng， mới ngoài 30 tuổi。sở hữu chuỗi cà phê khắp miền Trung. Anh ta nói với tôi rằng mình mua vì “thấy đẹp”， chứ không quan tâm tác giả nổi tiếng cỡ nào. Điều này khiến tôi nhớ đến một cuộc trò chuyện với giám tuyển Phạm Minh Hằng cách đây vài tháng. Chị bảo: “Tranh nghệ thuật bây giờ không còn là thú chơi của riêng giới phê bình. Người trẻ mua tranh như mua một món đồ nội thất có hồn – họ cần cảm xúc， chứ không chỉ cần tên tuổi”Thực tế， thị trường tranh nghệ thuật trong nước đang chứng kiến sự dịch chuyển rõ rệt. Nếu như năm năm trước， các phòng tranh lớn chỉ tập trung vào những tên tuổi đã thành danh， thì nay họ phải mở thêm không gian cho các họa sĩ trẻ。thậm chí cả sinh viên mới tốt nghiệp. Một chủ phòng tranh ở TP.HCM thừa nhận với tôi: “Khách hàng của tôi giờ hỏi mua tranh theo cảm hứng， theo tông màu hợp với căn hộ， chứ không hỏi ‘họa sĩ này có giải thưởng gì chưa’ như trước” Sự thay đổi này kéo theo cách các họa sĩ sáng tác. Nhiều người bắt đầu chú ý đến kích thước phù hợp với không gian sống， chất liệu bền bỉ， và cả… cách đóng khung sao cho dễ treo. Nghe có vẻ thực dụng， nhưng đó là tín hiệu đáng mừng: tranh nghệ thuật đang bước ra khỏi bảo tàng để len vào từng căn nhà.Dĩ nhiên， không phải mọi thứ đều màu hồng. Tôi có lần ghé thăm một xưởng vẽ tập thể ở ngoại thành Hà Nội， nơi bốn họa sĩ trẻ chia nhau thuê một căn nhà cấp bốn. Họ vẽ đều tay， nhưng đầu ra bấp bênh. Một người trong nhóm， tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật loại giỏi， kể rằng đã ba tháng không bán được bức nào. “Tranh nghệ thuật của tụi em không thiếu người thích。
nhưng để họ xuống tiền thì khó lắm. Nhiều người vẫn nghĩ tranh phải treo trong phòng khách sang trọng mới xứng， còn tranh của tụi em thì… chưa đủ tầm” Nghe câu đó， tôi chợt hiểu vì sao các buổi triển lãm nhóm của họa sĩ trẻ thường đông người xem nhưng ít người mua. Khoảng cách giữa thưởng thức và sở hữu vẫn còn khá lớn.Một điểm đáng chú ý khác là sự lên ngôi của tranh kỹ thuật số. Cuối tháng 9 vừa rồi， một nền tảng nghệ thuật số trong nước tổ chức đấu giá trực tuyến và bán được 120 tác phẩm chỉ trong 48 giờ. Người mua nhận file độ phân giải cao， kèm chứng nhận sở hữu trên blockchain. Tôi đã thử tải một bức về làm hình nền máy tính. Cảm giác thật lạ: nó không phải vật thể。nhưng vẫn khiến tôi thấy vui mỗi lần mở máy. Liệu đây có phải tương lai của tranh nghệ thuật?
Có thể lắm， nhưng tôi vẫn tin rằng mùi sơn dầu và vết cọ thật trên vải canvas sẽ không bao giờ mất đi sức hút. Con người ta vốn thích được chạm vào thứ mình yêu.Quay lại câu chuyện của nhà sưu tập trẻ kia. Sau khi mua bức sơn mài。anh ta nhắn tin cho tôi: “Anh biết không， treo bức tranh ấy ở phòng làm việc， mỗi lần tiếp khách， tôi đều kể câu chuyện về họa sĩ. Khách nghe xong， họ nhìn tranh khác hẳn” Có lẽ đó chính là giá trị thật của tranh nghệ thuật: không chỉ nằm ở màu sắc hay kỹ thuật， mà ở câu chuyện nó mang theo. Và khi người mua bắt đầu kể chuyện thay cho người vẽ， thị trường mới thực sự bước sang một trang mới.
