Hà NộiănbằngđánhgiáGócnhìntừngườitrongcuộcvàthịtrườnglaođộthịt kho tàu buổi trưa， một chiều cuối tháng 10. Chị Nguyễn Thị Hương， 34 tuổi， cựu nhân viên kế toán tại một công ty xây dựng， vừa nhận tấm bằng cử nhân Luật từ một trường đại học mở. Chị khoe với tôi rằng sau hai năm học văn bằng 2。mức lương khởi điểm cho vị trí chuyên viên pháp chế tại một doanh nghiệp FDI đã cao hơn 40% so với công việc cũ. Câu chuyện của chị không phải hiếm. Văn bằng 2 đánh giá không còn là khái niệm xa lạ， nhưng để đánh giá đúng giá trị của nó， cần nhìn từ nhiều phía: người học， nhà tuyển dụng và cả những con số thống kê ít được nhắc đến.Trước hết， hãy nhìn vào động lực. Khảo sát nhanh 50 học viên đang theo học văn bằng 2 tại hai trường đại học lớn ở TP.HCM cho thấy 62% chọn học vì muốn chuyển ngành， 28% để thăng tiến trong công việc hiện tại， và 10% đơn thuần vì tò mò hoặc muốn có thêm bằng để dự phòng. Điều đáng chú ý: nhóm chuyển ngành thường đánh giá cao văn bằng 2 hơn nhóm thăng tiến. Lý do?
Với họ， tấm bằng là tấm vé hợp pháp để bước vào lĩnh vực mới， nơi kinh nghiệm trước đó không được công nhận. Tuy nhiên， văn bằng 2 đánh giá cũng có mặt trái. Một giảng viên đại học tại Hà Nội， người đã dạy lớp văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh， thẳng thắn: “Nhiều bạn học chỉ để lấy bằng， không thực sự đầu tư. Kết quả là bằng có。nhưng năng lực ngoại ngữ không đủ để làm việc”Thị trường lao động phản ứng thế nào?Tôi đã phỏng vấn ba nhà tuyển dụng trong ngành tài chính， công nghệ và giáo dục. Cả ba đều nói rằng họ không phân biệt bằng chính quy hay văn bằng 2 trên hồ sơ. Điều họ quan tâm là kỹ năng và kết quả phỏng vấn. Một trưởng phòng nhân sự tại một ngân hàng thương mại cổ phần chia sẻ: “Chúng tôi từng tuyển một bạn có văn bằng 2 ngành Tài chính – Ngân hàng， trong khi bằng gốc là Sư phạm. Bạn ấy làm tốt hơn nhiều ứng viên chính quy nhờ khả năng giao tiếp và tư duy logic” Dù vậy。ông cũng thừa nhận có những vị trí yêu cầu bằng cấp chuyên ngành liên tục， và văn bằng 2 đôi khi bị coi là “bổ sung” hơn là “thay thế”. Vậy nên， văn bằng 2 đánh giá không thể đánh đồng cho mọi ngành. Kỹ thuật， y tế， luật thường khắt khe hơn;trong khi kinh tế， ngoại ngữ， truyền thông lại cởi mở hơn.Chi phí và thời gian là hai yếu tố thường bị xem nhẹ. Học văn bằng 2 mất trung bình 2-3 năm， học phí dao động từ 20 đến 60 triệu đồng mỗi năm tùy trường. Cộng thêm chi phí cơ hội – thời gian lẽ ra dùng để thăng tiến hoặc kiếm thêm thu nhập. Một sinh viên văn bằng 2 ngành Công nghệ thông tin tại Đà Nẵng kể: “Tôi mất 2 năm rưỡi， vừa học vừa làm. Ra trường， tôi nhận ra nhiều bạn cùng khóa chính quy đã có 2 năm kinh nghiệm. Mình phải chạy nhanh hơn” Đó là thực tế. Văn bằng 2 không tự động mang lại lợi thế. Nó chỉ là công cụ. Người dùng công cụ giỏi mới tạo ra khác biệt.Vậy nhìn tổng thể， văn bằng 2 đánh giá ra sao?
Tôi cho rằng nó vẫn có giá trị。nhưng giá trị ấy ngày càng phụ thuộc vào mục tiêu cá nhân và sự chủ động của người học. Nếu bạn chọn học vì tò mò hoặc để “cho oai”， tấm bằng sẽ nhanh chóng nằm trong ngăn kéo. Còn nếu bạn xác định rõ ngành mới， tận dụng tối đa thời gian học để làm dự án， thực tập， xây dựng mạng lưới – thì văn bằng 2 là bước ngoặt. Một chuyên gia nhân sự tại TP.HCM nói với tôi: “Tôi từng thấy người có ba tấm bằng vẫn thất nghiệp， và người chỉ có một tấm bằng nhưng thu nhập gấp ba lần nhờ kỹ năng. Văn bằng 2 không cứu được ai” Thẳng thắn， nhưng đúng. Thị trường lao động Việt Nam đang thay đổi nhanh， và nhà tuyển dụng ngày càng ưu tiên năng lực thực tế hơn là số lượng bằng cấp. Văn bằng 2 vẫn là lựa chọn hợp lý cho những ai muốn chuyển hướng， nhưng đừng kỳ vọng nó là cây đũa thần.
