Hội nghị thường niên về văn học hiện đại tin tức vừa khép lại tại Hà Nội với một con số gây tranh cãi: 72% tác phẩm gửi dự thi đến từ tác giả dưới 35 tuổi. Nhưng điều đáng nói hơn cả là chủ đề. Không còn những trang viết day dứt về chiến tranh hay làng quê Bắc Bộ. Thay vào đó là đô thịứcvănhọchiệnđạiKhingòibúttrẻrờibỏphòngtrưngbàquán phở gà gần đây， là màn hình điện thoại， là những cuộc tình qua ứng dụng hẹn hò. Một biên tập viên lâu năm của NXB Trẻ nói với tôi: “Mười năm trước， tôi từ chối bản thảo nói về mạng xã hội vì sợ lỗi thời. Giờ thì tôi từ chối bản thảo không có nó”Văn học hiện đại tin tức không còn là câu chuyện của riêng các hội nhà văn. Trên các nền tảng như Zalo， Facebook， hàng nghìn nhóm viết sáng tác mọc lên mỗi tháng. Tôi theo dõi một nhóm có tên “Người viết trẻ Sài Gòn” suốt ba tháng. Mỗi tuần， họ đăng một chủ đề， từ “cà phê một mình” đến “tin nhắn cuối cùng trước khi block”. Các tác phẩm nhận được bình luận chỉ sau vài giờ， có khi lên đến hàng trăm. Điều này khác hẳn với quy trình xuất bản truyền thống。nơi một bản thảo phải chờ sáu tháng để được đọc. Sự dịch chuyển ấy khiến văn học hiện đại tin tức trở thành một dòng chảy liên tục， nơi tác giả và độc giả gần như không có khoảng cách.Nhưng cũng có mặt trái. Một cây bút 27 tuổi ở Đà Nẵng。người từng đoạt giải thưởng Tác giả trẻ， thú nhận với tôi rằng cô đã xóa ba bản thảo vì áp lực phải “trending”. Cô nói: “Nếu truyện không có yếu tố gây sốc， không nhắc đến giới tính hay bạo lực học đường， nó sẽ bị chìm” Tôi kiểm tra lại các tác phẩm lọt vào vòng chung khảo một cuộc thi văn học hiện đại tin tức gần đây. Đúng là bảy trong mười truyện có ít nhất một cảnh bạo lực hoặc tình dục. Phải chăng tiêu chí “hiện đại” đang bị hiểu thành “phải gây tranh cãi”?Một nhà phê bình văn học ở TP.HCM， người yêu cầu giấu tên， đưa ra góc nhìn khác. Ông cho rằng văn học hiện đại tin tức không nên bị đánh giá bằng tiêu chuẩn của văn học hàn lâm. “Nó giống như báo chí hơn là tiểu thuyết. Tin tức thì phải nhanh， phải nóng. Văn học cũng vậy. Nhưng đừng nhầm tính thời sự với giá trị nghệ thuật” Ông dẫn chứng một truyện ngắn đang lan truyền trên mạng， viết về một shipper bị mất xe trong mùa dịch. Câu chuyện có hơn 50.000 lượt chia sẻ. Nhưng khi tôi đọc kỹ， nó chỉ là một bài đăng dài。không có cấu trúc， không có nhân vật phát triển. Vậy mà nhiều người gọi đó là “kiệt tác của văn học hiện đại tin tức”.
Thực tế， dòng chảy này không hoàn toàn mới. Vào những năm 1930， nhóm Tự Lực Văn Đoàn từng bị chỉ trích vì viết quá “hiện đại” so với thời cuộc. Họ đưa xe hơi， điện thoại， váy ngắn vào tiểu thuyết. Bây giờ， chúng ta đưa TikTok， podcast， tin nhắn thoại. Bản chất không đổi: văn học luôn phản ánh phương tiện giao tiếp của thời đại nó sống. Câu hỏi không phải là “có nên viết về mạng xã hội không”， mà là “viết thế nào để không bị mạng xã hội nuốt chửng”. Một tác giả trẻ ở Huế， người tự in 200 bản truyện ngắn bằng tiền tiết kiệm。nói với tôi: “Tôi không cần viral. Tôi cần một người đọc đến trang cuối và nhắn cho tôi: ‘Tôi cũng từng như vậy’” Có lẽ đó mới là tin tức đáng giá nhất của văn học hiện đại.
