Một buổi tối cuối tuần tại quán cà phê nhỏ trên đường Nguyễn HuệệncổtíchViệtNamsốngdậygiữađờithườđường mùa mưa， quận 1。TP.HCM， chị Nguyễn Thị Hoa， 34 tuổi， đang kể cho con gái 6 tuổi nghe câu chuyện về Thạch Sanh. Đứa bé mắt tròn xoe， hỏi mẹ: "Sao Thạch Sanh không giết chết đại bàng mà chỉ chặt cánh?" Chị Hoa cười， giải thích rằng lòng nhân từ là bài học lớn nhất từ truyện cổ tích. Cảnh tượng ấy không hiếm ở các gia đình Việt Nam， nơi truyện cổ tích vẫn là món ăn tinh thần không thể thiếu mỗi tối. Theo khảo sát của Viện Văn học năm 2023， 78% phụ huynh ở thành thị vẫn đọc truyện cổ tích cho con ít nhất ba lần mỗi tuần， bất chấp sự cạnh tranh từ YouTube và game online.
Điều gì khiến truyện cổ tích giữ được sức hút qua bao thế hệ?Không chỉ là những câu chuyện về công chúa， hoàng tử hay yêu tinh. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Trần Văn Kỳ， tác giả cuốn "Truyện cổ tích dưới góc nhìn đương đại"， nhận định: "Truyện cổ tích Việt Nam phản ánh ước mơ về công lý và đạo đức. Nhân vật như Thạch Sanh， Tấm。hay Sọ Dừa đều vượt qua nghịch cảnh bằng lòng tốt và trí tuệ. Trẻ em ngày nay vẫn cần những mô hình ấy để học cách đối mặt với cái ác." Một điểm đáng chú ý: trong khi nhiều quốc gia châu Á đang loay hoay bảo tồn truyện cổ tích， Việt Nam lại chứng kiến làn sóng làm mới. Năm 2024， nhà xuất bản Kim Đồng tái bản bộ "Truyện cổ tích Việt Nam" với minh họa của họa sĩ trẻ， bán hết 20.000 bản trong hai tháng. Các buổi kể chuyện tại thư viện quận 3 thu hút hàng trăm em nhỏ mỗi cuối tuần.Tôi nhớ lần ghé thăm một lớp học tình thương ở quận Bình Thạnh. Cô giáo Trần Thị Mai， 45 tuổi。đang dạy học sinh lớp 3 phân tích truyện "Cây tre trăm đốt". Một cậu bé tên Nam giơ tay: "Cô ơi， tại sao anh Khoai phải cần đến Bụt?
Nếu anh tự làm thì sao?" Cả lớp im lặng. Cô Mai không trả lời ngay， mà kể lại câu chuyện về một người nông dân thật thà ở quê cô， người đã tự học nghề mộc và thành công mà không cần thần thánh. "Truyện cổ tích không chỉ để giải trí. Nó là tấm gương để các con tự đặt câu hỏi，" cô nói. Cách tiếp cận ấy khác xa lối kể chuyện một chiều thường thấy. Ở nhiều nơi， truyện cổ tích vẫn bị coi là "đồ cho trẻ con"， nhưng thực tế， các nhà tâm lý học chỉ ra rằng người lớn cũng tìm thấy trong đó sự an ủi và bài học về kiên nhẫn. Một nghiên cứu của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn năm 2022 cho thấy 65% người trưởng thành được hỏi vẫn nhớ ít nhất một câu chuyện cổ tích và áp dụng bài học từ đó vào công việc.
Chuyển động mạnh mẽ nhất đến từ các nền tảng số. Kênh YouTube "Cổ tích Việt Nam" với hơn 2 triệu người đăng ký， thường xuyên đăng tải các phiên bản hoạt hình của Tấm Cám。Thánh Gióng. Nhưng không phải ai cũng hào hứng. Chị Lê Thu Hà， một phụ huynh ở Hà Nội， phàn nàn: "Nhiều video làm quá nhanh， cắt xén lời thoại， khiến trẻ hiểu sai về nhân vật. Tôi vẫn thích đọc sách giấy hơn." Ý kiến trái chiều này phản ánh một thực tế: việc thương mại hóa truyện cổ tích có thể làm mất đi chiều sâu. Một số nhà xuất bản nhỏ như NXB Trẻ lại chọn cách đi ngược， phát hành bộ sách "Truyện cổ tích kể lại" với ngôn ngữ trau chuốt， giữ nguyên cốt truyện gốc. Bộ sách này bán chạy hơn cả dự kiến， cho thấy công chúng vẫn trân trọng giá trị nguyên bản.Nhìn vào bức tranh toàn cảnh， truyện cổ tích Việt Nam không hề mai một. Nó thích nghi， len lỏi vào podcast， sân khấu kịch， và cả các buổi workshop cho thiếu nhi. Điều đáng mừng là thế hệ trẻ không quay lưng。mà còn chủ động sáng tạo. Như câu chuyện về một nhóm sinh viên Đại học Văn hóa Hà Nội đã dàn dựng vở kịch "Sự tích trầu cau" theo phong cách đương đại， diễn ra tại nhà hát lớn với sự tham gia của hơn 500 khán giả. Họ không thay đổi cốt lõi， chỉ thêm thắt góc nhìn mới. Có lẽ， chính sự cân bằng giữa bảo tồn và đổi mới đã giữ cho truyện cổ tích luôn sống động. Và những đứa trẻ như con gái chị Hoa， khi lớn lên， sẽ lại kể cho con mình nghe về Thạch Sanh， Tấm， hay Sọ Dừa – với niềm tin rằng lòng tốt luôn thắng cái ác.
