Một buổi chiều cuối tuầnệnbênlềsáchkỹnăngKhivàngrònglẫnvớiráchia sẻ về làm đẹp tự nhiên， tôi ghé nhà sách trên đường Nguyễn Huệ. Kệ sách kỹ năng chiếm trọn một dãy dài， bìa sách rực rỡ với những lời hứa hẹn: 'Thay đổi cuộc đời trong 30 ngày'， 'Bí quyết thành công của người Do Thái'， 'Đánh thức tiềm năng vô hạn'. Người mua tấp nập， đa phần là sinh viên và dân công sở trẻ. Họ lật giở。trầm trồ， rồi ôm về vài cuốn. Tôi đứng đó， tự hỏi: trong số những cuốn sách kỹ năng đang bày bán tràn lan， đâu là tri thức thật， đâu chỉ là mớ lý thuyết sáo rỗng được ngụy trang bằng giấy đẹp?Chuyện bên lề sách kỹ năng không chỉ là câu chuyện về nội dung. Nó còn là câu chuyện về cách người ta viết， dịch và tiêu thụ chúng. Nhiều cuốn sách kỹ năng hiện nay được sản xuất theo công thức: một ý tưởng duy nhất， nhai đi nhai lại qua hàng trăm trang， thêm vài câu chuyện cá nhân (có khi là hư cấu)， vài số liệu không nguồn gốc， và những lời khuyên chung chung đến mức ai đọc cũng thấy... đúng. Tôi từng cầm trên tay một cuốn dạy 'tư duy triệu phú' dày 300 trang。
nhưng đến trang 50 thì nhận ra tác giả chỉ đang diễn giải lại một câu duy nhất: 'Hãy tiết kiệm và đầu tư'. Phần còn lại là nước.Điều đáng nói là không phải cuốn sách kỹ năng nào cũng tệ. Có những tác phẩm thực sự giá trị， như 'Tư duy nhanh và chậm' của Daniel Kahneman， hay 'Thói quen nguyên tử' của James Clear. Chúng dựa trên nghiên cứu tâm lý học， khoa học thần kinh， và được kiểm chứng qua thực tế. Nhưng để phân biệt được đâu là sách kỹ năng 'thật' giữa một rừng sách 'giả' thì người đọc cần tỉnh táo. Tôi có anh bạn làm huấn luyện viên khai vấn， anh bảo: 'Đọc một cuốn sách kỹ năng tốt giống như uống một ly nước ép nguyên chất. Còn đọc sách kém chất lượng thì như uống nước ngọt có ga – ngọt lúc đầu。sau đó chỉ thấy rỗng và hại răng.'Chuyện bên lề sách kỹ năng còn nằm ở khâu dịch thuật. Nhiều cuốn sách nổi tiếng thế giới khi về Việt Nam bị dịch ẩu， sai thuật ngữ， thậm chí thay đổi ý nghĩa gốc. Tôi từng so sánh bản gốc tiếng Anh của 'Deep Work' với bản dịch tiếng Việt. Một số đoạn。người dịch dùng từ 'sự tập trung sâu' thay vì 'làm việc sâu'， khiến người đọc hiểu lệch về thiền định. Những lỗi như vậy không chỉ làm mất giá trị cuốn sách mà còn tạo ra làn sóng hiểu sai trong cộng đồng. Và rồi， chính những độc giả ấy lại viết review， lại truyền tai nhau những thông tin méo mó. Vòng lặp cứ thế tiếp diễn.Thị trường sách kỹ năng Việt Nam đang bùng nổ. Theo một báo cáo của ngành xuất bản năm 2023， sách kỹ năng chiếm gần 30% tổng số đầu sách mới. Con số đó cho thấy nhu cầu tự hoàn thiện bản thân của người trẻ là rất lớn. Nhưng cũng chính vì thế， không ít nhà xuất bản chạy theo số lượng。
bỏ qua chất lượng. Họ mua bản quyền những cuốn sách nước ngoài đã hết thời， thuê dịch với giá rẻ， in nhanh， bán chạy. Người đọc thì cứ mua vì thấy quảng cáo rầm rộ. Một vòng luẩn quẩn của 'sách kỹ năng rác' cứ thế sinh sôi.Vậy nên， chuyện bên lề sách kỹ năng không hề nhỏ. Nó là câu chuyện về sự tỉnh táo của người đọc。
về trách nhiệm của người làm sách， và về cả một nền văn hóa đọc đang bị thử thách. Tôi không nghĩ mình có thể thay đổi cả thị trường， nhưng tôi có thể bắt đầu từ việc chọn lọc. Mỗi cuốn sách kỹ năng tôi đọc， tôi sẽ kiểm tra nguồn， đối chiếu bản gốc nếu có thể， và quan trọng nhất: thử áp dụng xem nó có thực sự giúp mình không. Nếu không， tôi sẽ thẳng tay gạt nó khỏi kệ. Bởi thời gian của tôi， cũng như của bạn， không nên bị lãng phí bởi những cuốn sách chỉ để trang trí.
