Đêm diễn cuối tháng Ba tại Nhà hát Lớn Hà NộiátrịnghệthuậtbiểudiễnKhisânkhấuchạmvàokýứhướng dẫn giáo dục con cái， nghệ sĩ Trần Văn Hùng bước ra sân khấu với cây đàn bầu. Không có phông nền rực rỡ， không có dàn hợp xướng. Chỉ một ngọn đèn vàng và tiếng đàn run rẩy như hơi thở. Khán giả nín thở. Khi tiếng đàn ngân lên。một cựu chiến binh ở hàng ghế đầu bật khóc. Ông nói sau đó: “Tôi nghe thấy tiếng mẹ tôi ru em những năm tháng chiến tranh” Đó là khoảnh khắc giá trị nghệ thuật biểu diễn không nằm ở kỹ thuật điêu luyện， mà ở khả năng đánh thức ký ức tập thể.Giá trị nghệ thuật biểu diễn không phải là một khái niệm trừu tượng. Nó hiện diện trong từng chuyển động của ngón tay， trong ánh mắt của diễn viên chèo khi hát câu “Thị Mầu lên chùa”， trong nhịp trống hội làng. Những năm gần đây， các nhà nghiên cứu văn hóa đo lường giá trị này qua ba lớp: lớp kỹ thuật (độ chính xác của động tác， âm thanh)， lớp cảm xúc (khả năng truyền tải nội tâm) và lớp cộng đồng (sự đồng cảm， chia sẻ giữa người biểu diễn và khán giả). Một tiết mục hát xẩm của nghệ sĩ Hà Mai Anh tại phố đi bộ Hồ Gươm tối thứ Bảy không có gì mới về làn điệu。nhưng khi bà kể câu chuyện về người mẹ mù bán vé số， cả đám đông trẻ tuổi lặng im rồi vỗ tay không dứt. Giá trị nằm ở sự kết nối.Tôi từng xem một buổi biểu diễn múa đương đại của nhóm Lyricist tại TP.HCM. Họ dùng sàn gỗ cũ， nước và lá chuối khô. Không có màn hình LED， không có hiệu ứng 3D. Vũ công Ngọc Trâm di chuyển như một con thú bị thương。rồi đột ngột dừng lại， nhìn thẳng vào khán giả. Cô hỏi: “Bạn có nghe thấy tiếng lá rơi không” Cả khán phòng im lặng đến mức nghe được tiếng thở. Đó là lúc tôi hiểu giá trị nghệ thuật biểu diễn không cần công nghệ đắt tiền. Nó cần sự hiện diện thật. Nghệ sĩ phải dám đặt cược cả thân thể và tâm hồn vào khoảnh khắc ấy. Khán giả cảm nhận được sự thật đó， dù họ không gọi tên được.
Ở các làng quê Bắc Bộ， giá trị nghệ thuật biểu diễn còn gắn với nghi lễ và cộng đồng. Ông Nguyễn Đức Lợi， 72 tuổi， trùm trò của hội làng Đào Xá， kể rằng mỗi vở chèo cổ như “Quan Âm Thị Kính” phải được diễn đúng nhịp trống chèo， đúng giọng điệu của từng vai. “Sai một nhịp。cả làng biết ngay”， ông nói. Nhưng giá trị không dừng ở sự chính xác. Đêm diễn， khi diễn viên đóng vai Thị Kính cất lên câu “Oan này còn một kêu ai”， những người phụ nữ lớn tuổi trong làng khóc. Họ thấy mình trong đó. Giá trị nghệ thuật biểu diễn vì thế là một dạng ký ức sống， được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua cơ thể và giọng nói， không qua sách vở.Thị trường biểu diễn Việt Nam đang thay đổi nhanh. Các show ca nhạc triệu đô， các concert quốc tế， các sân khấu thực cảnh khiến khán giả quen với sự choáng ngợp. Nhưng tôi tin giá trị nghệ thuật biểu diễn chân chính vẫn nằm ở những khoảnh khắc nhỏ: một tiếng thở dài của nghệ sĩ， một giọt mồ hôi trên sân khấu， một ánh mắt trao đi mà không cần lời. Nếu mất đi những thứ đó。
sân khấu chỉ còn là kỹ thuật. Và kỹ thuật， dù hoàn hảo đến đâu， cũng không thể thay thế được sự rung động của con người.
