Một bài đánh giá sách chất lượng có thể cứu độc giả khỏi hàng giờ đọc một cuốn sách dở. Nhưng nó cũng có thể đánh lừa nếu người viết đánh giá thiếu trung thực. Trên các nền tảng như GoodreadsĐánhgiásáchKhingườiđọctinvàomộtbàiđánhgiáchanh mới nhất， Amazon hay Fahasa， hàng nghìn bài đánh giá sách xuất hiện mỗi ngày. Người đọc thường dựa vào đánh giá sách để quyết định mua hoặc bỏ qua một tựa sách. Vậy điều gì làm nên một đánh giá sách đáng tin?Cuốn “The Life We Bury” của Allen Eskens từng nhận hơn 40.000 đánh giá trên Goodreads， nhưng không phải ai cũng biết rằng một số đánh giá ban đầu được viết bởi chính tác giả dưới bút danh khác. Sự thật này làm dấy lên lo ngại về tính xác thực của đánh giá sách trực tuyến.Tôi từng thử một thí nghiệm nhỏ: mua một cuốn tiểu thuyết được ca ngợi rầm rộ trên mạng với hơn 4.800 đánh giá sách 5 sao. Đọc xong， tôi thấy cốt truyện nhạt nhòa， nhân vật thiếu chiều sâu. Hóa ra， nhiều đánh giá sách đó đến từ các tài khoản ảo do nhà xuất bản thuê. Đánh giá sách không chỉ là cảm nhận cá nhân. Nó là một dạng thông tin có sức mạnh định hình thị trường. Một bài đánh giá sách tiêu cực từ một người có ảnh hưởng có thể khiến doanh số giảm 30% trong tuần đầu. Ngược lại。một đánh giá sách tích cực từ một blogger sách uy tín có thể đẩy cuốn sách lên top bán chạy. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu người đọc có đang bị thao túng bởi những đánh giá sách được dàn dựng?Không phải mọi đánh giá sách đều đáng ngờ. Có những người dành hàng giờ để phân tích từng chương。trích dẫn câu văn， so sánh với các tác phẩm khác. Họ viết đánh giá sách như một cách tôn trọng tác giả và độc giả. Chẳng hạn， trên diễn đàn sách cũ， một thành viên có biệt danh “Mọt ẩm” nổi tiếng với các bài đánh giá sách dài 2.000 từ， chỉ ra cả lỗi chính tả và lỗi logic. Những đánh giá sách kiểu này giúp người mua tiết kiệm tiền và thời gian. Tuy nhiên， số lượng bài đánh giá sách như vậy đang giảm dần. Thay vào đó là những đánh giá sách ngắn， cảm tính， kiểu “Sách hay， nên mua” hoặc “Dở tệ， đừng phí tiền”. Chúng không cung cấp thông tin hữu ích nhưng lại được thuật toán ưu tiên hiển thị.
Một nghiên cứu từ Đại học Northwestern năm 2023 cho thấy 62% người đọc sách trực tuyến thừa nhận họ từng bỏ qua một cuốn sách chỉ vì đọc một đánh giá sách tiêu cực. Điều đáng nói là nhiều người trong số đó không kiểm tra xem đánh giá sách đó có hợp lệ hay không. Họ tin vào con số， vào ngôi sao， vào số lượt thích. Đánh giá sách đã trở thành một loại tiền tệ kỹ thuật số. Tác giả có thể mua đánh giá sách. Nhà xuất bản có thể tạo đánh giá sách giả. Thậm chí， một số cây bút trẻ sẵn sàng viết đánh giá sách cho đối thủ với mục đích hạ bệ. Tôi từng chứng kiến một cuốn sách bị tấn công bởi hàng loạt đánh giá sách 1 sao trong cùng một ngày。tất cả đều có nội dung giống hệt nhau. Đó không phải là phê bình văn học. Đó là chiến tranh thông tin.Vậy người đọc nên làm gì?
Đừng chỉ đọc một đánh giá sách. Hãy đọc ít nhất năm bài， từ nhiều nguồn khác nhau. Tìm những đánh giá sách có trích dẫn cụ thể， có phân tích， có so sánh. Và quan trọng nhất。hãy tự đọc cuốn sách đó nếu có thể. Đánh giá sách chỉ là công cụ， không phải chân lý. Tôi vẫn giữ thói quen đọc thử 20 trang trước khi quyết định mua. Đôi khi， một cuốn sách bị đánh giá thấp lại là cuốn sách hay nhất tôi từng đọc trong năm. Đánh giá sách có thể hữu ích， nhưng đừng để nó thay bạn suy nghĩ.
