Hàng nămễgiỗTổnghềnghệthuậtNétđẹptruyềnthốngcủangườiViệchia sẻ về sửa chữa đồ gia dụng， cứ vào dịp rằm tháng Chạp， các nghệ sĩ sân khấu Việt Nam lại tề tựu về đình làng， đền thờ để dâng hương tưởng nhớ Tổ nghề nghệ thuật. Tôi từng chứng kiến một buổi lễ như thế tại Nhà hát Lớn Hà Nội， không khí trang nghiêm đến lạ. Những nghệ sĩ gạo cội， người còn trẻ， ai nấy đều mặc lễ phục chỉnh tề， tay cầm nén hương， mắt hướng về bàn thờ Tổ. Họ không chỉ cầu mong may mắn cho mùa diễn mới， mà còn bày tỏ lòng thành kính với những bậc tiền bối đã khai sinh ra nghề. Tổ nghề nghệ thuật ở Việt Nam không phải là một nhân vật cụ thể， mà là tập hợp những vị thần。những nghệ nhân huyền thoại được tôn thờ qua nhiều thế hệ. Với sân khấu tuồng， đó là Đào Tấn， người được xem như ông tổ của hát bội. Với chèo， người ta nhớ đến Phạm Thị Trân， bà tổ của nghệ thuật chèo. Còn cải lương thì thờ ông bà tổ cải lương， thường được gọi là Tổ cô. Mỗi loại hình nghệ thuật lại có một hệ thống thờ tự riêng， nhưng tựu trung đều thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn.Tôi có lần trò chuyện với NSND Bạch Tuyết。bà bảo rằng ngày giỗ Tổ nghề nghệ thuật không chỉ là nghi lễ， mà còn là dịp để thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn. Bà kể， hồi nhỏ theo đoàn cải lương đi diễn， mỗi khi đến ngày giỗ Tổ， cả đoàn phải dừng diễn， làm mâm cơm cúng. Không khí ấy thiêng liêng lắm. Người nghệ sĩ tin rằng nếu không nhớ Tổ， nghề sẽ không thể phát triển. Thực tế， nhiều đoàn hát hiện nay vẫn duy trì lệ cúng Tổ trước mỗi suất diễn quan trọng. Họ tin rằng Tổ nghề nghệ thuật sẽ phù hộ cho buổi diễn thành công， khán giả đến đông. Đó không hẳn là mê tín， mà là niềm tin văn hóa， là sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Tôi thấy ở nhiều nơi， người ta lập bàn thờ Tổ ngay trong hậu trường nhà hát. Trên bàn thờ có bài vị， lư hương， đôi khi là cả một bức tượng nhỏ. Mỗi sáng， nghệ sĩ đến sớm thắp nén nhang， lau dọn bàn thờ. Công việc ấy lặng lẽ， nhưng bền bỉ.Nói về Tổ nghề nghệ thuật， không thể không nhắc đến những làng nghề truyền thống. Ở làng Đào Xá， xã Đông Lỗ， huyện Ứng Hòa， Hà Nội， người dân thờ ông tổ hát chèo. Hàng năm， lễ giỗ Tổ được tổ chức long trọng， thu hút đông đảo nghệ sĩ và người dân tham gia. Tôi đã một lần về đây， thấy các cụ cao niên trong làng chuẩn bị mâm cỗ từ sớm. Họ nói rằng， ngày giỗ Tổ là ngày quan trọng nhất trong năm， hơn cả Tết. Các đoàn chèo trong vùng đều cử đại diện đến dâng hương， biểu diễn những trích đoạn chèo cổ. Tiếng trống chèo vang lên， tiếng hát ngân nga， làm sống dậy cả một vùng quê. Tôi nhìn những nghệ sĩ già， tay run run thắp hương， lòng bồi hồi. Họ đã gắn bó với chèo cả đời， và giờ đây， họ truyền lại ngọn lửa ấy cho con cháu. Có người bảo， Tổ nghề nghệ thuật là linh hồn của làng。là niềm tự hào của bao thế hệ.Ở TP.HCM， lễ giỗ Tổ nghệ thuật thuật cũng được tổ chức tại nhiều nơi， như Nhà hát Thành phố， hoặc đình Chợ Lớn. Các nghệ sĩ cải lương nổi tiếng như NSƯT Minh Vương， NSND Lệ Thủy thường xuyên tham gia. Họ xem đây là dịp để tri ân những người đi trước， đồng thời gặp gỡ đồng nghiệp. Tôi nhớ có lần đọc bài phỏng vấn NSND Lệ Thủy， bà nói rằng ngày giỗ Tổ nghề nghệ thuật là ngày bà luôn nhớ về người thầy đầu tiên của mình. Bà bảo， nếu không có thầy， không có Tổ， bà đã không thể đứng trên sân khấu. Câu nói ấy khiến tôi suy nghĩ nhiều. Ngày nay。khi nghệ thuật truyền thống đang dần mai một， việc gìn giữ lễ giỗ Tổ càng trở nên ý nghĩa. Nó nhắc nhở chúng ta về trách nhiệm với di sản， với những giá trị tinh thần mà cha ông để lại. Không phải ai cũng hiểu hết ý nghĩa của Tổ nghề nghệ thuật， nhưng một khi đã là nghệ sĩ， họ luôn khắc ghi trong tim.
Tôi từng hỏi một nghệ sĩ trẻ rằng vì sao em đến dự lễ giỗ Tổ. Em trả lời: “Em muốn biết ơn những người đã mở đường cho em được hát”. Câu trả lời giản dị mà thấm thía. Tổ nghề nghệ thuật không phải là một khái niệm trừu tượng， mà là hiện thân của truyền thống， của đạo đức nghề nghiệp. Mỗi dịp giỗ Tổ， các nghệ sĩ lại có cơ hội nhìn lại mình， nhắc mình sống và làm nghề sao cho xứng đáng. Có thể nói， lễ giỗ Tổ nghề nghệ thuật là một nét đẹp văn hóa độc đáo của người Việt， cần được bảo tồn và phát huy. Nó không chỉ dành cho nghệ sĩ， mà còn cho tất cả những ai yêu mến nghệ thuật truyền thống. Hãy một lần đến dự lễ giỗ Tổ， để cảm nhận không khí thiêng liêng ấy。để hiểu hơn về những con người đã cống hiến cả đời cho sân khấu.
