Giữa nhịp sống hiện đạiệthuậtthưpháptiêubiểuHồncốtViệtquatừngnétmựsò cho gia đình， hình ảnh ông đồ già bên nghiên mực cũ kỹ ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám mỗi dịp Tết đến vẫn khiến nhiều người Hà Nội chậm lại vài giây. Nghệ thuật thư pháp tiêu biểu không nằm ở sự cầu kỳ của giấy dó hay mùi mực Tàu。mà ở chính khí chất người viết. Một tác phẩm thư pháp tiêu biểu phải hội đủ ba yếu tố: nét chữ có thần， bố cục có ý， và quan trọng nhất – người xem cảm nhận được nhịp thở của đời sống đằng sau mỗi con chữ.Tôi từng dừng rất lâu trước bức thư pháp chữ “Nhẫn” của nghệ nhân Lê Quốc Việt tại triển lãm nhỏ ở phố Đinh Liệt. Chữ “Nhẫn” ấy không đẹp theo kiểu tròn trịa， mềm mại. Nét ngang dứt khoát như nhát dao chém xuống。nét sổ lại run nhẹ ở đoạn cuối – cái run ấy không phải lỗi， mà là chủ ý. Ông Việt bảo: “Người viết chữ Nhẫn mà tay không run thì chữ đó vô hồn. Run ở đây là run của sự chịu đựng， của nén lại” Một chi tiết nhỏ vậy thôi đã đủ khiến bức thư pháp ấy trở thành nghệ thuật thư pháp tiêu biểu trong mắt giới sưu tầm.Nhiều người lầm tưởng thư pháp Việt chỉ là phiên bản của thư pháp Trung Hoa. Không hẳn. Chữ Quốc ngữ Latinh khi đưa vào thư pháp buộc nghệ nhân phải tạo ra hệ thống nét hoàn toàn mới. Dấu sắc， dấu huyền。
dấu hỏi – những thứ vô hình trong thư pháp chữ Hán – lại trở thành điểm nhấn đắt giá. Nghệ nhân Nguyễn Văn Bách ở Huế có lần chia sẻ: “Viết chữ ‘Việt’ mà dấu nặng đặt sai vị trí， cả chữ mất linh hồn” Chính sự khác biệt ấy làm nên bản sắc riêng， và những tác phẩm chinh phục được dấu tiếng Việt một cách tự nhiên xứng đáng được gọi là nghệ thuật thư pháp tiêu biểu.Điều tôi quan sát được qua nhiều năm theo dõi các câu lạc bộ thư pháp từ Hà Nội vào TP.HCM: lớp trẻ đến với bộ môn này không chỉ để viết chữ đẹp. Họ tìm kiếm sự tĩnh tại. Một bạn sinh viên năm ba Đại học Mỹ thuật Công nghiệp kể rằng mỗi tuần bạn dành ba buổi tối để luyện nét mác， nét hất. “Viết xong một bức， em thấy đầu óc nhẹ như vừa gột rửa” Thư pháp tiêu biểu không còn là đặc quyền của các cụ đồ nho học. Nó đang sống lại trong không gian sáng tạo đương đại， nơi giới trẻ dùng mực đen trên nền giấy canson thay vì giấy dó truyền thống。
nhưng tinh thần thì vẫn vậy.Để đánh giá một tác phẩm có phải nghệ thuật thư pháp tiêu biểu hay không， đừng chỉ nhìn vào chữ. Hãy nhìn vào khoảng trắng. Người nghệ nhân giỏi biết chỗ nào nên dừng， chỗ nào nên buông. Mực đậm nhạt， nét to nhỏ， độ căng của cổ tay – tất cả tạo nên một bản nhạc thị giác. Có lần tôi hỏi một nghệ nhân lâu năm ở phố cổ: “Thế nào là thư pháp tiêu biểu” Ông cười， chỉ vào bức chữ “Tâm” đang treo trên tường: “Khi người xem quên mất mình đang đọc chữ gì。chỉ thấy lòng mình lắng lại – lúc đó chữ mới thành thư pháp”
