Hàng trăm người đi đường dừng lại trước bức tường rêu phong trên đường Phan Đăng LưuócnhìnvềnghệthuậtthịgiácKhinghệsĩtrẻViệtNamtáiđịnhnghĩakhônggianđôthịgiải pháp làm việc tự do， quận Phú Nhuận， TP.HCM. Không phải vì một biển quảng cáo mới， mà vì một tác phẩm sơn mài khổng lồ vừa được hoàn thiện trong đêm. Nghệ sĩ trẻ Nguyễn Hoàng Anh cùng nhóm cộng sự đã biến mảng tường cũ kỹ thành một tác phẩm nghệ thuật thị giác đương đại， nơi ký ức làng quê và nhịp sống thành thị va đập vào nhau. Đây không phải là trường hợp cá biệt. Trong hai năm trở lại đây， một làn sóng nghệ sĩ trẻ chọn lựa không gian công cộng làm nơi đối thoại với công chúng， thay vì chỉ trưng bày trong phòng tranh kín cửa. Góc nhìn về nghệ thuật thị giác vì thế cũng dịch chuyển: từ chỗ tôn thờ cái đẹp thuần túy。người xem bắt đầu đòi hỏi tác phẩm phải chạm vào đời sống thực tại.
Điều gì đã thay đổi?Trước đây， một tác phẩm nghệ thuật thị giác thường được đánh giá qua bố cục， màu sắc， kỹ thuật. Giờ đây， giới trẻ quan tâm hơn đến bối cảnh. Họ đặt câu hỏi: tác phẩm này nói gì về môi trường， về bất công xã hội， về ký ức bị lãng quên?Lê Thị Minh Châu。giảng viên trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM， nhận xét: “Sinh viên của tôi không còn vẽ tĩnh vật để treo trong phòng khách. Họ làm video art về rác thải nhựa， họ dựng sắp đặt từ ve chai nhặt ở bãi rác. Góc nhìn về nghệ thuật thị giác của họ mang tính hành động” Thực tế， tại triển lãm “Chạm” diễn ra ở Hà Nội tháng trước， một nhóm nghệ sĩ đã dùng máy chiếu phủ hình ảnh những người lao động nghèo lên mặt tiền tòa nhà cao tầng. Người xem đứng dưới đường， ngước lên， thấy bóng dáng người bán vé số， người ve chai hiện lên trên kính phản chiếu của tòa nhà. Không có lời thuyết minh. Chỉ có sự im lặng và tiếng còi xe.Sự dịch chuyển này không chỉ đến từ phía nghệ sĩ. Công chúng trẻ cũng thay đổi cách thưởng thức. Họ chụp ảnh， quay video， đăng lên mạng xã hội kèm bình luận cá nhân. Một tác phẩm nghệ thuật thị giác giờ đây tồn tại trong dòng chảy kỹ thuật số， nơi mỗi người xem trở thành một người kể chuyện. Tôi từng chứng kiến một bạn trẻ đứng trước tác phẩm sắp đặt bằng tre và dây thừng ở Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng， cậu ấy không đọc chú thích mà lập tức quay clip。nói: “Cái này giống cái lồng chim khổng lồ， nhưng bên trong là gương， nhìn vào thấy chính mình” Đó là một góc nhìn về nghệ thuật thị giác rất đương đại: không cần lý thuyết hàn lâm， chỉ cần kết nối cá nhân. Tuy nhiên， cũng có mặt trái. Khi mọi thứ được đóng gói thành nội dung ngắn， nhiều tác phẩm bị hiểu sai， thậm chí bị thương mại hóa quá mức. Một số nghệ sĩ trẻ thừa nhận họ phải thiết kế tác phẩm sao cho “chụp ảnh đẹp” trước khi nghĩ đến chiều sâu khái niệm.Vậy đâu là điểm cân bằng?
Có lẽ nằm ở việc người làm nghệ thuật dám giữ lại sự khó hiểu. Không phải tác phẩm nào cũng cần được giải thích cặn kẽ. Góc nhìn về nghệ thuật thị giác， xét đến cùng， là cách chúng ta nhìn thế giới và nhìn lại chính mình. Khi một nghệ sĩ trẻ đặt một tấm gương vỡ giữa ngã tư đường， người đi qua có thể thấy mảnh ghép của chính họ trong đó. Không cần ai giảng giải. Họ tự hiểu. Và đó là lúc nghệ thuật thị giác hoàn thành nhiệm vụ khó khăn nhất: ở lại trong tâm trí người xem。lâu hơn một cú nhấp chuột.
