Hàng trăm người dân làng Kẻ Chè (Hà Nam) vừa tụ họp quanh đình làng để nghe các nghệ nhân hát chèoựkiệnvănhọcdângianViệtNamKhikhotàngcộngđồngbướcvàođờisốngđươngđạphát triển bản thân。kể chuyện cổ tích về Thạch Sanh， Tấm Cám. Không có sân khấu hoành tráng， chỉ một chiếu manh và ngọn đèn dầu， nhưng tiếng cười， tiếng vỗ tay vang khắp xóm. Đó là một trong chuỗi sự kiện văn học dân gian Việt Nam đang được khôi phục mạnh mẽ ở nhiều địa phương từ năm 2022 đến nay. Điều đáng nói: các sự kiện này không còn bó hẹp trong không gian bảo tàng hay hội thảo hàn lâm， mà len vào chợ quê， trường học， thậm chí cả quán cà phê sách.Tôi từng dự một đêm kể chuyện dân gian ở phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP.HCM). Người kể là một cô gái 9X， tay cầm micro， tay lật từng trang sách về truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh. Khán giả phần lớn là bạn trẻ， ngồi bệt xuống vỉa hè. Khi cô kể đến đoạn nước dâng cao。một cậu bé hỏi: “Vậy Sơn Tinh có dùng máy bơm không hả chị” – cả đám cười ồ. Chính những tương tác kiểu này khiến sự kiện văn học dân gian Việt Nam trở nên sống động， không còn là di sản đóng hộp. Theo thống kê chưa đầy đủ từ các trung tâm văn hóa， hơn 40 sự kiện lớn nhỏ đã diễn ra trong sáu tháng đầu năm 2025， gấp ba lần so với cùng kỳ năm 2020. Sự gia tăng ấy không đến từ ngân sách nhà nước， mà từ các nhóm xã hội hóa: câu lạc bộ sinh viên， hội người cao tuổi， và cả những người làm nội dung sáng tạo.Điểm đáng chú ý là cách tổ chức. Ở Quảng Bình， một sự kiện văn học dân gian Việt Nam gắn với lễ hội đua thuyền trên sông Nhật Lệ. Người ta không chỉ đọc truyện cổ tích về cá ông， mà còn tái hiện nghi lễ cúng biển， hát bả trạo. Một nghệ nhân 70 tuổi nói với tôi: “Hồi trẻ tôi thuộc lòng hàng chục bài vè。giờ chỉ còn nhớ ba bốn bài. Nhưng nhờ các cháu sinh viên ghi âm， dạy lại cho lớp trẻ， tôi thấy mình như được sống lại” Cá nhân tôi cho rằng， giá trị lớn nhất của các sự kiện này không nằm ở số lượng người tham dự， mà ở việc chúng tạo ra một không gian chuyển giao giữa thế hệ – nơi người già truyền khẩu， người trẻ ghi chép và sáng tạo lại. Tuy nhiên， vẫn có những sự kiện mang tính hình thức: thuê diễn viên đọc thơ， mời khách mời phát biểu， xong rồi giải tán. Những trường hợp đó thường không để lại dư âm.
Vậy điều gì làm nên sức hút thực sự?Tôi để ý thấy các sự kiện thành công đều có chung một đặc điểm: người tham gia được chạm vào chất liệu gốc. Ví dụ， ở Bắc Ninh， một nhóm bạn trẻ tổ chức đêm hát quan họ ngay trên bến sông， mời các liền anh liền chị hát đối đáp với khán giả. Không có MC dẫn chương trình theo kịch bản cứng. Một chị bán hàng nước ven đường cũng có thể đứng lên hát một câu. Sự kiện văn học dân gian Việt Nam khi ấy không còn là “trình diễn” mà là một phần của nhịp sống. Tôi tin rằng nếu duy trì được cách làm này， kho tàng truyện cổ， ca dao， tục ngữ sẽ không bị đóng băng trong sách vở. Nó sẽ tiếp tục thở。tiếp tục biến đổi， và quan trọng hơn， tiếp tục thuộc về cộng đồng – những người đã sinh ra nó.Dĩ nhiên， thách thức không nhỏ. Không phải địa phương nào cũng có nghệ nhân còn nhớ truyện cổ. Không phải nhóm trẻ nào cũng đủ kiên nhẫn ngồi ghi chép hàng trăm câu vè. Nhưng nhìn vào những gì đang diễn ra ở Hà Nam， Quảng Bình， Bắc Ninh hay TP.HCM， tôi thấy một tín hiệu lạc quan: văn học dân gian Việt Nam đang tìm được con đường riêng để bước vào đời sống đương đại， không ồn ào， không phô trương。
nhưng bền bỉ như mạch nước ngầm.
