Nguyễn Dữ viết "Tản Viên từ phán sự lục" không chỉ để kể chuyện thần linh. Truyện nằm trong tập "Truyền kỳ mạn lục"ÝnghĩacủaTảnViêntừphánsựlụctrongdòngchảyvănhọcdâchia sẻ về bán hàng trên mạng， ra đời khoảng thế kỷ XVI， và ngay từ nhan đề đã cho thấy một cuộc hôn phối kỳ lạ giữa cõi trần và cõi thánh. Nhân vật chính là Ngô Tử Văn， một người nổi tiếng cương trực， đã đốt đền của một tên hung thần để trừ họa cho dân. Hành động ấy dẫn ông xuống âm phủ， đối mặt với Diêm Vương và bọn quỷ dữ， rồi cuối cùng được Tản Viên Sơn Thánh tiến cử làm phán sự đền Tản Viên. Ý nghĩa của Tản Viên từ phán sự lục， vì thế。không dừng ở một câu chuyện trừ tà， mà mở ra cuộc đối thoại về công lý， về chính nghĩa và về vị thế của con người trước quyền lực siêu nhiên.Điều đáng chú ý là Ngô Tử Văn không phải thánh thần. Ông là kẻ sĩ bình thường， có lòng tự trọng và sự gan dạ đến mức liều lĩnh. Khi đối diện với hung thần。ông không cầu xin， không sợ hãi. Lời ông nói trước bàn thờ đá vẫn còn vang trong trí nhớ người đọc hôm nay: “Ta đốt đền này để trừ hại cho dân， chứ không phải để cầu lợi cho mình” Cái chất người ấy khiến Tản Viên Sơn Thánh phải chú ý. Trong thang bậc của thần linh， một kẻ phàm tục dám làm điều đúng lại còn đáng kính hơn những kẻ ngồi yên hưởng lộc. Tôi cho rằng đây là một trong những điểm son của truyện: tác giả không đặt thần thánh lên trên hết， mà đặt đạo lý lên trên cả thần thánh.Hình ảnh Tản Viên Sơn Thánh hiện lên không phải như một đấng toàn năng ban phát， mà như một vị quan tòa sáng suốt， biết trọng dụng người có tài có đức. Ngài nhận ra ở Tử Văn một phẩm chất hiếm: dám chịu trách nhiệm về việc mình làm. Việc bổ nhiệm chàng làm phán sự không phải là phần thưởng cho lòng dũng cảm đơn thuần， mà là sự ghi nhận một nhân cách. Theo tôi， thông điệp ấy vẫn còn nguyên giá trị: xã hội nào cũng cần những người dám nói thật， dám làm điều đúng dù phải đối mặt với thế lực đen tối. Tản Viên từ phán sự lục đặt vấn đề về công lý không phải ở cõi xa xôi。mà ngay trong cách con người ứng xử với cái ác hàng ngày.Một chi tiết nhỏ nhưng đáng nhớ: sau khi Tử Văn được bổ nhiệm。truyện không kết thúc bằng cảnh sung sướng trên thiên đàng. Người đọc biết rằng chàng đã rời cõi trần， nhưng dư âm để lại là một câu hỏi về trách nhiệm của kẻ sĩ. Phải chăng Nguyễn Dữ muốn nói rằng， con đường chính nghĩa không dừng ở một lần đốt đền?
Nó còn là hành trình dài của việc phán xử công minh， của việc đứng về phía dân lành. Cách kể chuyện của ông không hề khô khan: có đoạn gay cấn như một phiên tòa， có đoạn lắng lại như một lời chiêm nghiệm. Chính sự đan xen ấy làm cho ý nghĩa của Tản Viên từ phán sự lục trở nên gần gũi， không xa rời đời sống.Đọc lại truyện sau nhiều năm， tôi vẫn thấy một nét rất riêng của Nguyễn Dữ: ông không cố gắng làm hài lòng người đọc bằng những kết thúc có hậu dễ dãi. Ngô Tử Văn được làm phán sự， nhưng đó cũng là lúc chàng từ giã cõi trần. Phần thưởng đi kèm với sự hy sinh. Điều này khiến tôi liên tưởng đến những người hôm nay dám đấu tranh cho lẽ phải， nhiều khi phải chịu thiệt thòi. Ý nghĩa của Tản Viên từ phán sự lục， vì vậy， không chỉ là bài học về lòng dũng cảm， mà còn là lời nhắc về cái giá của chính nghĩa. Truyện ngắn nhưng để lại dư vị lâu bền。như một lời thì thầm qua nhiều thế kỷ: hãy sống ngay thẳng， dù phải đối diện với âm phủ hay với những bất công trần thế.
