Một cuốn sách vừa gấp lạiĐánhgiácảmnhậnvănhọcKhingườiđọctrởthànhngườiphánxửkhótíhành đang viral。cảm xúc còn lưu luyến trong lòng người đọc. Đó là lúc cảm nhận văn học bắt đầu hình thành， và cũng là lúc đánh giá trở thành một hành động không thể tránh khỏi. Tôi nhận ra rằng， mỗi lần viết ra một đánh giá， người đọc không chỉ nhận xét tác phẩm mà còn phơi bày gu thẩm mỹ， trải nghiệm sống và cả những định kiến vô hình của chính mình. Có lần， tôi đọc một bài phê bình trên mạng xã hội về tiểu thuyết “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường. Người viết say sưa phân tích số phận nhân vật， rồi kết luận tác phẩm “quá bi quan”. Thú thật， tôi thấy kết luận đó khiên cưỡng. Cảm nhận văn học đâu phải lúc nào cũng cần một lời phán xét thiện – ác. Đôi khi， chỉ là một rung động rất riêng， một ký ức bất chợt ùa về khi gặp một câu văn.Đánh giá văn học， theo tôi， đang ngày càng bị đơn giản hóa thành những con số và ngôi sao. Trên các nền tảng như Goodreads hay Tiki， một tác phẩm có thể bị “dìm” chỉ vì bìa sách không đẹp， hoặc được tung hô bởi trào lưu. Tôi từng chứng kiến một cuốn truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư bị chấm 2 sao với lý do… “truyện buồn quá”. Buồn thì sao?
Văn học không phải là bộ phim hài để người ta phải cười mỗi phút. Cảm nhận văn học đánh giá cần sự chân thành， nhưng cũng cần lý trí. Một đánh giá tử tế phải xuất phát từ việc hiểu mình đang đọc gì。tác giả muốn gì， và bối cảnh ra đời của tác phẩm. Nếu chỉ dừng ở “hay” hoặc “dở”， người đọc đã tự đóng cửa cơ hội khám phá những tầng nghĩa sâu hơn.Nhưng nói đi cũng phải nói lại: không phải ai cũng được đào tạo để trở thành nhà phê bình chuyên nghiệp. Một người đọc bình thường như tôi。khi viết cảm nhận， thường bắt đầu từ cái bụng. Tôi nhớ lần đọc “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng， tôi cười nghiêng ngả rồi bỗng thấy chua chát. Cảm giác đó khó diễn tả thành lời， và tôi đã viết một bài đánh giá dài， không theo cấu trúc nào， chỉ để gỡ rối cảm xúc. Bài viết đó nhận về nhiều bình luận trái chiều. Có người khen “cảm nhận thật”， có người mắng “hiểu sai tác phẩm”. Tôi giữ nguyên bài viết. Bởi đánh giá văn học， suy cho cùng， là một cuộc đối thoại. Mà đối thoại thì cần tiếng nói đa dạng， không cần sự đồng thuận tuyệt đối.Thực tế， các diễn đàn văn học trực tuyến đang chứng kiến sự lên ngôi của những đánh giá ngắn， cảm tính. Một tràng “wow”。một biểu tượng cảm xúc， thậm chí là một dòng trạng thái không liên quan. Liệu đó có phải là cảm nhận văn học đánh giá đích thực?Tôi không dám phủ nhận hoàn toàn. Có những bạn trẻ đọc sách vì tò mò， rồi viết vài dòng ngô nghê. Nhưng chính những dòng ngô nghê ấy đôi khi lại chạm đến điều mà nhà phê bình chuyên nghiệp bỏ sót. Vấn đề là， nếu tất cả chỉ dừng ở mức độ ấy， văn học sẽ mất đi chiều sâu. Tôi vẫn tin rằng， một đánh giá tốt cần có dẫn chứng， có lý lẽ， và quan trọng hơn， có sự tôn trọng tác giả và độc giả khác.Cuối cùng， cảm nhận văn học đánh giá không phải là bản án. Nó là tấm gương phản chiếu người đọc. Mỗi lần viết đánh giá， tôi lại học được cách đọc chậm hơn， nghĩ nhiều hơn， và khiêm nhường hơn trước những trang sách. Có thể bạn sẽ không đồng ý với tôi về một tác phẩm nào đó. Điều đó chẳng sao. Bởi văn chương vốn dĩ không có đáp án cuối cùng。
và mỗi cảm nhận chân thành đều xứng đáng được lắng nghe， miễn là nó không vội vàng phán xét.
