“Tác phẩm văn học hay” không phải là khái niệm xa vời. Nó hiện diện ngay trong những cuốn sách được truyền tay nhau đến sờn gáyácphẩmvănhọchayNhữngtrangsáchchạmđếntráitimđộcgiảViệcông thức thịt heo， trong những câu văn được gạch chân chi chít bút tích. Tôi nhớ có lần ghé thăm một hiệu sách cũ trên đường Đinh Lễ (Hà Nội)， người chủ già tóc bạc trắng chỉ vào kệ sách nơi góc phòng và bảo: “Mấy cuốn này bán chạy lắm， khách mua rồi quay lại mua thêm để tặng bạn bè”. Đó là những tác phẩm văn học hay đã tự chứng minh sức sống của mình qua thời gian。không cần bất kỳ lời giới thiệu hoa mỹ nào.
Một tác phẩm văn học hay thường bắt đầu từ những điều giản dị. “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng khiến tôi bật cười rồi lặng người trước bi kịch của Xuân Tóc Đỏ – kẻ vô học lại thành người hùng thời đại. Hay “Chí Phèo” của Nam Cao。với câu mở đầu “Hắn vừa đi vừa chửi”， đã dựng lên cả một xã hội làng Vũ Đại đầy rẫy bất công. Tôi từng ngồi trong quán cà phê nhỏ trên phố Tạ Hiện， nghe hai cô gái trẻ say sưa bàn về cái chết của Chí Phèo và Thị Nở. Họ tranh luận， họ xúc động. Một tác phẩm văn học hay chính là như thế – nó không nằm yên trên trang giấy mà bước ra đời sống， tạo nên những cuộc trò chuyện bất tận.Vậy yếu tố nào làm nên một tác phẩm văn học hay?Tôi cho rằng trước hết phải kể đến ngôn ngữ. Ngôn ngữ trong “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố giản dị đến mức người nông dân chưa từng học chữ cũng có thể nghe ai đó đọc và hiểu ngay nỗi khổ của chị Dậu. Nhưng sự giản dị ấy lại được chắt lọc từ một vốn từ tinh tế， từ cách đặt câu ngắn dài đầy nhịp điệu. Thứ hai là khả năng khơi gợi suy ngẫm. “Mắt biếc” của Nguyễn Nhật Ánh khiến bao thế hệ độc giả day dứt về mối tình đơn phương của Ngạn. Có người đọc xong đã khóc， có người lặng im rất lâu. Một tác phẩm văn học hay không nhất thiết phải phức tạp， nhưng nó phải để lại dư âm.Điều đáng nói là tiêu chí “hay” không hề cố định. Có những cuốn sách tôi thấy nhạt nhẽo nhưng bạn tôi lại say mê. Có tác phẩm được ca ngợi trên các diễn đàn văn chương nhưng tôi đọc mãi vẫn không thể nào hòa mình vào mạch truyện. Vậy nên， “tác phẩm văn học hay” mang tính chủ quan rất lớn. Tuy nhiên， một điểm chung dễ nhận thấy: những cuốn sách ấy thường khiến người đọc muốn quay lại đọc lần thứ hai， thứ ba. “Truyện Kiều” của Nguyễn Du là ví dụ điển hình. Hàng trăm năm qua， bao thế hệ đọc đi đọc lại mà vẫn tìm thấy cái mới. Có người đọc để hiểu thân phận người phụ nữ。có người đọc để thưởng thức cái tài của một bậc thầy ngôn từ. Tác phẩm văn học hay là tác phẩm mở ra nhiều lối đi cho người đọc.Thị trường sách hiện nay không thiếu những cuốn được quảng bá rầm rộ， nhưng để tìm được một tác phẩm văn học hay thực sự， tôi thường có thói quen đọc thử vài trang đầu và lắng nghe cảm xúc của chính mình. Đôi khi， một cuốn sách mỏng trên giá cũ lại là thứ khiến tôi nhớ mãi. Như “Hà Nội băm sáu phố phường” của Thạch Lam – cuốn sách nhỏ về ẩm thực và phong tục Hà Nội， đọc xong tôi thấy mình yêu thành phố này hơn một cách kỳ lạ. Có lẽ， tác phẩm văn học hay không nằm ở số trang hay giải thưởng。
mà ở khả năng neo đậu trong tâm trí người đọc một điều gì đó rất khó gọi tên.
