Buổi ra mắt cuốn tiểu thuyết mới của một tác giả trẻ tại Hà Nội tuần trước chỉ có vỏn vẹn 30 người tham dự. Nhưng đêm đóịtrườngvănhọchômnayKhingườitrẻchọnsáchtheocảmxúcanh chua cho gia đình， trên TikTok， một video review sách dài 45 giây của cùng tác giả đạt hơn 2 triệu lượt xem. Sự tương phản này nói lên nhiều điều về các thể loại văn học hôm nay và cách độc giả tiếp cận chúng.Nếu như cách đây năm năm， các nhà xuất bản còn đau đầu với câu hỏi “truyện ngắn có còn chỗ đứng”， thì giờ đây， chính những thể loại tưởng chừng bị lãng quên lại đang hồi sinh theo cách không ai ngờ. Tôi để ý thấy các thể loại văn học hôm nay không còn được phân loại rạch ròi như trong sách giáo khoa. Một cuốn tiểu thuyết trinh thám có thể pha trộn yếu tố kỳ ảo， một tập tản văn lại được viết theo phong cách tiểu thuyết chương hồi. Ranh giới giữa các thể loại văn học hôm nay đang bị xóa nhòa bởi chính những người viết trẻ。những người lớn lên cùng mạng xã hội và không ngại thử nghiệm.Điều này dẫn đến một hệ quả thú vị: độc giả cũng thay đổi cách đọc. Họ không còn trung thành với một thể loại duy nhất. Sáng đọc một chương tiểu thuyết ngôn tình trên điện thoại， tối lại cầm cuốn sách lịch sử dày cộp. Các thể loại văn học hôm nay。vì thế， phải cạnh tranh không chỉ với nhau mà còn với podcast， phim ngắn và hàng tá nội dung giải trí khác. Một biên tập viên của NXB Trẻ chia sẻ với tôi rằng chị nhận được bản thảo truyện ngắn gửi về nhiều gấp ba lần so với hai năm trước， nhưng chất lượng thì “rất khó nói”. Nhiều cây bút trẻ viết hay， nhưng viết theo kiểu “mì ăn liền” để đăng lên mạng， sau đó mới gom lại thành sách. Các thể loại văn học hôm nay vận hành theo nhịp độ đó: nhanh， phân mảnh và đôi khi hời hợt.Dù vậy， tôi không bi quan. Có một điểm sáng mà tôi quan sát được từ các hội sách gần đây: thể loại hồi ký và tản văn đang bán chạy một cách lặng lẽ. Những cuốn sách như “Một thoáng ta rực rỡ” hay các tập tản văn của những tác giả không nổi tiếng trên mạng vẫn được tái bản đều đặn. Có lẽ， giữa vô vàn thể loại văn học hôm nay， người đọc vẫn tìm về những trang viết chậm rãi。nơi họ được sống cùng cảm xúc thật. Một cô gái trẻ ở TP.HCM nói với tôi rằng cô mua sách theo “cảm giác an toàn” – nghĩa là cô chọn những cuốn sách không gây áp lực phải đọc hết， không thúc giục cô phải hiểu ngay. Đó cũng là một cách định nghĩa lại các thể loại văn học hôm nay: không còn là nhãn dán， mà là trải nghiệm.Nhìn rộng ra， sự đa dạng của các thể loại văn học hôm nay phản ánh một thị trường đang tự điều chỉnh. Có người viết để kiếm sống， có người viết để thỏa mãn cái tôi， có người viết vì không thể không viết. Và người đọc。
với chiếc điện thoại trong tay， đang nắm quyền quyết định thể loại nào tồn tại. Tôi không dám dự đoán điều gì sẽ lên ngôi vào năm sau， nhưng tôi chắc một điều: bất kỳ thể loại nào chạm được vào cảm xúc thật của người đọc sẽ còn đất sống. Các thể loại văn học hôm nay， suy cho cùng， vẫn xoay quanh câu hỏi cũ: viết để làm gì， và viết cho ai.
