Ngày 12 tháng 8 âm lịch hằng nămễGiỗTổNghềSânKhấu–NétĐẹpTruyềnThốngCủaNgườiNghệSĩViệlưu ý khi tiết kiệm chi tiêu gia đình， giới sân khấu Việt Nam lại tề tựu về đình làng hay rạp hát để làm lễ giỗ tổ nghề sân khấu. Không rình rang， không phô trương， nhưng buổi lễ ấy lại là sợi dây vô hình kết nối bao thế hệ nghệ sĩ. Tôi từng chứng kiến một buổi giỗ tổ ở Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang， nơi các nghệ sĩ lớn tuổi như NSND Bạch Tuyết。NSƯT Kim Tử Long thành kính thắp hương trước bàn thờ tổ. Khói hương quyện trong ánh đèn sân khấu mờ ảo， tiếng phách tre vang lên đều đặn， tạo nên không khí thiêng liêng đến lạ thường.Nguồn gốc của ngày giỗ tổ nghề sân khấu gắn với truyền thuyết về ông tổ hát bội – Đào Duy Từ， hay có nơi thờ Lý Thần Tông. Dù thờ ai， nghi lễ vẫn giữ nguyên những giá trị cốt lõi: tưởng nhớ tiền nhân， cầu mong mùa diễn thành công， và nhắc nhở nhau về đạo đức nghề nghiệp. Nhiều nghệ sĩ trẻ ngày nay thú nhận họ chỉ biết đến ngày giỗ tổ qua lời kể của các bậc tiền bối. Thế nhưng， khi đứng trước bàn thờ， ai cũng cảm nhận được sự thiêng liêng. Chị Ngọc Hân， một diễn viên kịch nói ở TP.HCM。chia sẻ: “Lần đầu dự giỗ tổ， tôi run lắm. Nghe các cô chú đọc văn tế， tự nhiên nước mắt rơi. Mình thấy mình nhỏ bé trước nghề”
Lễ giỗ tổ nghề sân khấu không chỉ là nghi thức tâm linh. Đó còn là dịp để các đoàn hát， nhóm nghệ sĩ ngồi lại， chia sẻ khó khăn và vinh danh những người đã khuất. Ở nhiều tỉnh thành， chính quyền địa phương cũng tham gia， trao bằng khen cho nghệ sĩ có đóng góp. Tuy nhiên。vẫn có những đoàn hát nhỏ lẻ tổ chức qua loa， thậm chí quên ngày. Điều này khiến một số nghệ sĩ lão thành buồn lòng. NSƯT Thanh Điền từng nói trong một buổi họp mặt: “Giỗ tổ mà không nhớ， thì còn gọi gì là nghề”. Câu nói ấy ám ảnh tôi mãi. Nó nhắc rằng， giữa thời buổi kinh tế thị trường， việc duy trì nét đẹp này cần lắm những tấm lòng.Ở Hà Nội， nhà hát Chèo Việt Nam vẫn duy trì lễ giỗ tổ trang trọng. Năm ngoái， tôi có mặt tại đó. Các nghệ sĩ mặc áo the， khăn xếp。dâng lên tổ một mâm lễ gồm trầu cau， hoa quả và một chiếc trống chèo nhỏ. Sau nghi thức， họ biểu diễn một trích đoạn ngắn để “mời tổ xem”. Khán giả ngồi kín sân đình， vỗ tay không ngớt. Có cụ bà ngoài 80 tuổi， run run nói với tôi: “Năm nào tôi cũng đến. Nghe tiếng trống là thấy như tổ tiên về” Cảm xúc ấy khó diễn tả bằng lời. Nó cho thấy ngày giỗ tổ nghề sân khấu không hề xa lạ， mà ăn sâu vào đời sống tinh thần của người dân.Nhìn rộng ra， ngày giỗ tổ nghề sân khấu còn là cơ hội để giới trẻ hiểu hơn về lịch sử nghệ thuật dân tộc. Một số trường văn hóa nghệ thuật đã đưa hoạt động này vào chương trình ngoại khóa. Sinh viên được tự tay làm lễ vật， viết văn tế và biểu diễn. Cách làm ấy thiết thực hơn mọi bài giảng khô khan. Tôi tin rằng， chỉ khi thế hệ sau cảm nhận được sự thiêng liêng từ chính trải nghiệm。họ mới gìn giữ được nét đẹp này. Đừng để đến khi những người thầy cuối cùng của sân khấu truyền thống ra đi， chúng ta mới cuống cuồng tìm lại. Giỗ tổ là dịp để mỗi nghệ sĩ tự soi mình， sống xứng đáng với nghề và với những bậc tiền nhân đã khai phá con đường sân khấu.
