Văn học dân gian Việt Nam hôm nay không còn chỉ nằm trong những trang sách cũ hay lời kể của bà. Nó đang dịch chuyển mạnh mẽ lên không gian sốănhọcdângianViệtNamhômnaySứcsốngmớitừcộngđồngsốbánh mì thịt đang viral， nơi các bạn trẻ Gen Z dùng TikTok， YouTube để hát lại những làn điệu quan họ， kể lại truyện cổ tích bằng hoạt hình ngắn. Một ví dụ cụ thể: kênh TikTok “Chuyện cổ tích Việt” hiện có hơn 1，2 triệu người theo dõi。mỗi video dài 3-5 phút kể lại các tích truyện như Thạch Sanh， Tấm Cám với hình ảnh động vẽ tay. Lượt xem trung bình mỗi clip đạt 300.000， phần bình luận rôm rả những câu như “Nghe hoài không chán”， “Ngày xưa bà kể khác， nhưng vẫn hay”. Đây là minh chứng rõ rệt cho sức sống của văn học dân gian Việt Nam hôm nay， khi nó không bị đóng băng mà liên tục được tái tạo.Tôi có dịp dự một buổi sinh hoạt câu lạc bộ hát then – đàn tính ở Hà Nội vào cuối tuần trước. Không phải các cụ già， mà toàn thanh niên tuổi 18-25 ngồi quây quần. Một bạn nữ tên Linh， sinh viên Đại học Văn hóa， vừa gảy đàn tính vừa hát: “Pác Bó rừng xanh， suối Lê-nin trong lành…” – lời mới nhưng làn điệu then cổ. Linh bảo: “Em học từ bà nội， rồi đưa lên nhóm Facebook 5.000 thành viên. Giờ tụi em tổ chức biểu diễn ở phố đi bộ。
khách Tây cũng đứng xem” Văn học dân gian Việt Nam hôm nay đang được các bạn trẻ “làm mới” bằng cách kết hợp nhạc điện tử， rap và cả visual art. Một dự án tên “Cổ tích đêm trăng” do nhóm sinh viên Đại học RMIT thực hiện đã chuyển thể 10 truyện cổ tích thành truyện tranh tương tác， cho phép người đọc chọn kết thúc. Dự án gọi vốn cộng đồng được 200 triệu đồng chỉ sau hai tuần.Nhưng không phải mọi thứ đều màu hồng. Chị Hồng， một nghệ nhân hát xẩm ở Ninh Bình， chia sẻ với tôi: “Lớp trẻ hát hay， nhưng nhiều em hát sai làn điệu gốc， pha tạp quá nhiều. Tôi vừa mừng vừa lo” Đúng vậy， văn học dân gian Việt Nam hôm nay đối mặt với nguy cơ “thương mại hóa” quá đà. Một số kênh YouTube cắt ghép truyện cổ tích thành nội dung giật gân， thêm yếu tố kinh dị để câu view. Có video kể lại “Sự tích trầu cau” mà thêm cảnh máu me， khiến phụ huynh phản ứng. May thay， các cơ quan văn hóa đã vào cuộc. Bộ Văn hóa， Thể thao và Du lịch năm 2024 ra mắt bộ tiêu chí “Số hóa văn học dân gian an toàn”， yêu cầu giữ nguyên cốt truyện và đạo đức gốc. Nhưng thực thi vẫn còn lỏng lẻo。vì khối lượng nội dung do người dùng tạo ra quá lớn.Điều tôi thấy thú vị nhất là sự trở lại của hình thức kể chuyện đường phố. Ở TP.HCM， nhóm “Sài Gòn kể chuyện xưa” tổ chức đêm kể chuyện tại quán cà phê sân vườn， vé 50.000 đồng， cháy vé suốt ba tháng. Người kể là một anh kỹ sư phần mềm 35 tuổi， tên Dũng. Anh bảo: “Tôi đọc truyện cổ tích từ nhỏ， giờ kể lại bằng giọng Nam Bộ， thêm chút hài hước. Khán giả cười。rồi khóc” Văn học dân gian Việt Nam hôm nay không chỉ là di sản bảo tồn， nó đang sống trong từng đêm kể， từng clip ngắn， từng buổi hát then của giới trẻ. Sức sống ấy đến từ cộng đồng， không từ bất kỳ viện nghiên cứu nào. Tôi tin rằng， dù công nghệ có thay đổi thế nào， miễn là người Việt còn muốn nghe mẹ kể chuyện， văn học dân gian sẽ còn mãi.
