ôi nhớ có lần đứng ở hiệu sáchócnhìnvềsáchkỹnăngKhitrithứcbịđónggóithànhcôngthứhướng dẫn vay vốn ngân hàng， một bạn trẻ cầm cuốn sách kỹ năng dày cộp。lật nhanh phần mục lục rồi thở dài: 'Sao cuốn nào cũng giống cuốn nào'. Câu nói đó khiến tôi suy nghĩ. Thị trường sách kỹ năng ở Việt Nam những năm gần đây bùng nổ， nhưng góc nhìn về sách kỹ năng lại thường bị bó hẹp trong hai cực: hoặc tôn sùng như bí kíp võ công， hoặc dè bỉu là loại sách 'nấu ăn sẵn'. Thực tế， góc nhìn về sách kỹ năng cần được mổ xẻ từ chính trải nghiệm người đọc.Tôi từng thử áp dụng một cuốn sách nổi tiếng về quản lý thời gian. Ngày đầu， tôi háo hức kẻ bảng， đặt mục tiêu. Ngày thứ ba， tôi bỏ dở. Không phải vì sách dở， mà vì tác giả viết cho một người Mỹ đi làm ở công ty có văn hóa khác. Góc nhìn về sách kỹ năng nếu thiếu bối cảnh văn hóa sẽ dễ dẫn đến thất vọng. Một cuốn sách dạy giao tiếp kiểu 'hãy nhìn thẳng vào mắt đối phương' có thể đúng ở phương Tây， nhưng ở ta， ánh mắt thẳng quá đôi khi bị coi là thách thức. Vậy nên。đọc sách kỹ năng không thể máy móc.
Một biên tập viên lâu năm chia sẻ với tôi rằng， có những cuốn sách kỹ năng bán chạy nhờ tiêu đề giật gân。nhưng nội dung chỉ là những lời khuyên hiển nhiên được diễn đạt bằng ngôn ngữ hoa mỹ. Góc nhìn về sách kỹ năng của người làm nghề như chị lại khác: chị đánh giá cao những cuốn dám thừa nhận giới hạn của chính mình. Ví dụ， cuốn 'Tư duy nhanh và chậm' không hứa hẹn biến bạn thành thiên tài， mà chỉ ra những lỗi hệ thống trong nhận thức. Đó là kiểu sách kỹ năng đáng đọc vì nó không ru ngủ người đọc bằng cảm giác 'chỉ cần làm theo là thành công'.Vậy làm sao để có góc nhìn về sách kỹ năng tỉnh táo?Tôi cho rằng cần phân biệt hai loại: sách kỹ năng 'công thức' và sách kỹ năng 'tư duy'. Loại công thức thường có cấu trúc 5 bước， 7 thói quen， 10 nguyên tắc， đọc xong cảm giác như đã nắm được。nhưng để áp dụng thì vô vàn chông gai. Loại tư duy thì khó đọc hơn， đôi khi không đưa ra lời khuyên cụ thể， nhưng lại giúp ta đặt câu hỏi đúng. Cá nhân tôi từng bỏ ra ba tháng chỉ để đọc hết một cuốn sách kỹ năng về ra quyết định， không phải vì nó dày， mà vì mỗi chương buộc tôi dừng lại liên hệ với công việc của mình. Đó là kiểu đọc chậm mà hiệu quả.
Thị trường sách kỹ năng Việt Nam đang có dấu hiệu bão hòa. Nhiều cuốn sách dịch từ tiếng Anh， tiếng Nhật， tiếng Hàn được quảng cáo rầm rộ nhưng nội dung na ná nhau. Góc nhìn về sách kỹ năng của tôi sau nhiều năm đọc và viết là: đừng thần thánh hóa bất kỳ cuốn sách nào. Hãy đọc như một người đi chợ， chọn lọc những gì phù hợp với hoàn cảnh của mình， bỏ qua những gì xa rời thực tế. Và quan trọng hơn， đừng chỉ đọc. Hãy thử， sai。điều chỉnh. Sách kỹ năng chỉ là tấm bản đồ， còn đi được đến đâu là do đôi chân và cái đầu của người đọc. Nếu không có góc nhìn phản biện， ta dễ biến việc đọc sách kỹ năng thành một thú vui tiêu khiển， chứ không phải công cụ để thay đổi.
