Doanh thu phòng vé của phim truyện Việt Nam trong sáu tháng đầu năm 2024 chỉ đạt hơn 300 tỷ đồngệnViệtNamKhinhàlàmphimchậtvậttìmchỗđứnggiữadòngchảygiảitrícông thức cơm niêu， giảm gần 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Con số này do Box Office Việt Nam công bố， và nó phản ánh một thực tế nhức nhối: khán giả đang quay lưng với phim truyện nội địa. Đạo diễn Trần Anh Huy， người từng gây tiếng vang với "Mùa len trâu"， nhận xét thẳng thắn trong một buổi tọa đàm tại TP.HCM: "Chúng ta đang sản xuất quá nhiều phim truyện na ná nhau. Đề tài thì cũ， kịch bản thì sơ sài， diễn xuất thì thiếu đào tạo bài bản." Lời nói ấy không mới。nhưng đặt trong bối cảnh phim truyện bị phim truyền hình và nền tảng trực tuyến lấn át， nó càng trở nên nặng nề.
Điểm sáng hiếm hoi đến từ những tác phẩm dám đi ngược số đông. "Tro tàn rực rỡ" của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên ra mắt cuối năm 2022， dù không có ngôi sao hạng A， vẫn kéo được hơn 1 triệu lượt khán giả nhờ câu chuyện về tình làng nghĩa xóm ở miền Tây. Hay "Nhà bà Nữ" của Trấn Thành đạt doanh thu 475 tỷ đồng。nhưng thành công đó đến từ thương hiệu cá nhân hơn là chất lượng phim truyện thuần túy. Tôi có dịp xem lại "Nhà bà Nữ" tại một rạp ở Hà Nội vào tháng 3， và điều đọng lại không phải là kịch bản – vốn bị nhiều người chê lê thê – mà là cảnh khán giả cười ồ khi thấy những tình huống quen thuộc. Họ đến vì tò mò， không phải vì tin vào phim truyện Việt.Vấn đề nằm ở chỗ phim truyện đang mất dần tính cạnh tranh ngay trên sân nhà. Năm 2023， chỉ có 32 phim truyện Việt Nam được phát hành。trong khi số lượng phim truyền hình lên tới hơn 200 tập mỗi năm. Các nền tảng như Netflix， FPT Play hay Galaxy Play nhập về hàng trăm phim truyện nước ngoài mỗi tháng với chất lượng 4K， phụ đề đa ngôn ngữ. Ở một rạp nhỏ trên đường Nguyễn Trãi， TP.HCM， tôi thấy một nhóm sinh viên bỏ về giữa chừng khi xem một phim truyện Việt có tựa "Đêm tối rực rỡ". Một bạn nói: "Phim truyện gì mà thoại cứ như đọc kịch bản. Xem phim Hàn còn thấy tự nhiên hơn." Lời chê ấy đau， nhưng thật.Không phải không có nỗ lực thay đổi. Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 23 tại Đà Lạt đã dành hẳn một hội thảo về "Sản xuất phim truyện trong kỷ nguyên số". Các nhà làm phim trẻ như Lê Minh Hoàng hay Nguyễn Phan Linh Đan mang đến những tác phẩm độc lập， kinh phí dưới 2 tỷ đồng， nhưng khai thác đề tài đồng tính。biến đổi khí hậu， hay nông thôn ly hương. Những phim truyện này không thể ra rạp thương mại， nhưng chúng sống trên các nền tảng trực tuyến nhỏ， được chiếu tại cà phê sách， và tạo ra một dòng chảy ngầm đáng chú ý. Tôi từng xem "Chuyện của Pao" bản phục dựng tại một buổi chiếu cộng đồng ở Huế. Khán giả ngồi kín sân đình， không ai bỏ về. Điều đó cho thấy phim truyện vẫn có sức hút， nếu người làm phim chịu lắng nghe hơi thở đời sống.Vậy đâu là lối ra?
Có lẽ phải bắt đầu từ việc từ bỏ tư duy làm phim truyện để giành giải thưởng， mà làm để khán giả thấy mình trong đó. Đạo diễn Phan Đăng Di từng nói: "Phim truyện hay không nằm ở câu chuyện。mà nằm ở cách kể." Một kịch bản chắc tay， diễn viên được đào tạo tử tế， và quan trọng nhất – sự trung thực với đời sống – có thể kéo khán giả trở lại rạp. Nếu không， phim truyện Việt Nam sẽ mãi loay hoay trong vòng xoáy tự khen thưởng， trong khi khán giả đã chuyển sang xem nội dung khác từ lâu.
