Cuốn “Thi nhân Việt Nam” của Hoài Thanh – Hoài Chân không chỉ là hợp tuyển thơ mà còn là một tác phẩm nổi bật về cảm nhận văn học. Mỗi lời bình trong sách là một lát cắt tinh tếữngtácphẩmnổibậtvềcảmnhậnvănhọclayđộngngườiđọlưu ý khi viết CV， nơi tác giả dùng trực giác và tri thức để chạm vào hồn thơ của Xuân Diệu， Huy Cận， Hàn Mặc Tử… Đọc “Thi nhân Việt Nam”。tôi có cảm giác như đang dự một buổi trò chuyện thân mật， nơi người viết không áp đặt mà khơi gợi. Chính cách cảm nhận ấy đã biến phê bình thành nghệ thuật， và đó là lý do tác phẩm này trở thành tác phẩm nổi bật về cảm nhận văn học trong lòng nhiều thế hệ.
Nếu “Thi nhân Việt Nam” nghiêng về thơ ca， thì “Một thời đại trong thi ca” (Hoài Thanh) lại mở rộng biên độ cảm nhận sang tinh thần thời đại. Tôi nhớ có lần đọc lại đoạn viết về chữ “tôi” và chữ “ta”， bỗng thấy mình như được soi vào một tấm gương lớn của văn học dân tộc. Hoài Thanh không chỉ phân tích， ông cảm nhận sự chuyển mình của thi ca bằng một rung động rất riêng – cái rung động của người trong cuộc. Cách ông đặt vấn đề khiến người đọc không thể đứng ngoài cuộc. Đó cũng là biểu hiện của một tác phẩm nổi bật về cảm nhận văn học: nó không đóng khung mà mời gọi đối thoại.Chuyển sang văn xuôi， “Đi tìm lẽ sống” của Viktor Frankl lại mang đến một trải nghiệm cảm nhận khác biệt. Tác phẩm không bàn trực tiếp về văn học， nhưng cách tác giả kể lại hành trình trong trại tập trung và tìm ra ý nghĩa của đau khổ lại là một bài học lớn về cảm nhận. Tôi từng đọc cuốn này vào một đêm mưa。và có đoạn khiến tôi phải dừng lại rất lâu: “Khi chúng ta không thể thay đổi hoàn cảnh， chúng ta được thách thức để thay đổi chính mình” Cảm nhận văn học đôi khi không đến từ những trang bình giảng hàn lâm， mà từ những tác phẩm chạm vào trải nghiệm sống. “Đi tìm lẽ sống” là một tác phẩm nổi bật về cảm nhận văn học theo nghĩa đó – nó dạy ta cách đọc nỗi đau và hy vọng.Gần đây， tôi bị thu hút bởi “Cảm nhận văn học – từ trang sách đến cuộc đời” của một nhóm tác giả trẻ. Cuốn sách tập hợp những bài viết ngắn， mỗi bài là một góc nhìn mới về tác phẩm quen thuộc. Có bài viết về “Chí Phèo” lại bắt đầu từ tiếng chửi của nhân vật， rồi dẫn người đọc đến bi kịch bị từ chối làm người. Cách viết không theo lối mòn， không sáo rỗng. Tôi thích sự mộc mạc trong đó: “Chí Phèo chửi trời。chửi đời， chửi cả làng – nhưng thực ra hắn đang chửi cái đói， cái nghèo đã tước đi quyền được sống tử tế” Những tác phẩm như vậy cho thấy cảm nhận văn học không phải là đặc quyền của nhà phê bình chuyên nghiệp， mà là khả năng của bất cứ ai dám lắng nghe và rung động.Điều đáng nói là， những tác phẩm nổi bật về cảm nhận văn học thường có một điểm chung: chúng không cố gắng áp đặt một cách hiểu duy nhất. Chúng mở ra nhiều lối đi， và người đọc có thể chọn cho mình một lối. Tôi vẫn nhớ cảm giác khi gấp lại “Thi nhân Việt Nam”， lòng thấy nhẹ nhõm như vừa được trò chuyện với một người bạn lớn. Có lẽ。giá trị lớn nhất của những tác phẩm ấy không nằm ở kiến thức hàn lâm， mà ở chỗ chúng nuôi dưỡng trong ta một thói quen: đọc văn học bằng cả trái tim， và cảm nhận bằng tất cả sự tử tế.
