“Tắt đèn” của Ngô Tất Tố không chỉ là một tác phẩm văn học nổi tiếng mà còn là một bản cáo trạng đanh thép về xã hội phong kiến Việt Nam đầu thế kỷ XX. Nhân vật chị Dậu với hành động liều mình chống lại cường hào để cứu chồng đã trở thành biểu tượng của người phụ nữ nông dân giàu lòng hy sinh. Đọc lại đoạn chị Dậu bán conámphánhữngtácphẩmvănhọcnổitiếnglàmrungđộnglòngngườốc buổi sáng， bán chó， tôi vẫn thấy nghẹn ngào bởi cái đói nghèo cùng cực và tình mẫu tử thiêng liêng. Một tác phẩm văn học nổi tiếng như vậy đâu chỉ để giải trí， nó còn là tấm gương phản chiếu số phận con người trong bối cảnh lịch sử đầy biến động.Bước sang văn học hiện đại， “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng lại gây ấn tượng bởi tiếng cười châm biếm sắc lạnh. Xuân Tóc Đỏ từ một kẻ lang thang bỗng chốc thành người hùng của xã hội thượng lưu nhờ những chiêu trò lố lăng. Tôi nhớ có lần đọc lại tác phẩm này trong một quán cà phê Sài Gòn， bên cạnh những giai thoại về “thánh cà khịa” trên mạng xã hội， bỗng thấy Vũ Trọng Phụng như đang cười nhạo chúng ta từ gần một thế kỷ trước. Một tác phẩm văn học nổi tiếng không chỉ phản ánh thời đại mà còn dự báo những thói tật của con người ở bất kỳ thời nào.Nếu ai đó hỏi tôi về tác phẩm văn học nổi tiếng mang đậm chất sử thi， tôi sẽ không ngần ngại nhắc đến “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành. Hình tượng cây xà nu và con người Tây Nguyên trong kháng chiến chống Mỹ hiện lên vừa hùng tráng vừa bi thương. Có một chi tiết tôi không thể quên: cụ Mết kể chuyện cho dân làng nghe bên bếp lửa， giọng trầm trầm như tiếng cồng chiêng. Đó là cách truyền lửa của thế hệ đi trước cho thế hệ sau， và cũng là cách một tác phẩm văn học nổi tiếng sống mãi trong lòng độc giả. Tôi từng đứng giữa rừng xà nu ở Kon Tum。chạm tay vào lớp vỏ sần sùi ứa nhựa， mới hiểu hết sức nặng của những trang văn.
Văn học Việt Nam còn có những tác phẩm văn học nổi tiếng viết cho thiếu nhi， mà “Dế Mèn phiêu lưu ký” của Tô Hoài là một ví dụ. Chú dế mèn với bài học đường đời đầu tiên đã nuôi dưỡng trí tưởng tượng của bao thế hệ. Tôi nhớ hồi lớp năm， cô giáo đọc to đoạn Dế Mèn trêu chị Cốc， cả lớp cười nghiêng ngả， rồi im bặt khi thấy Dế Choắt chết. Một tác phẩm văn học nổi tiếng đôi khi không cần phải lớn lao。chỉ cần chạm đến ký ức tuổi thơ là đủ để trở thành bất tử.Nhìn lại， những tác phẩm văn học nổi tiếng của Việt Nam không chỉ là di sản trên trang giấy mà còn là những mảnh ghép ký ức của cả dân tộc. Mỗi lần đọc lại。tôi lại phát hiện ra những tầng nghĩa mới， như thể tác giả đã gửi gắm vào đó những câu hỏi không lời đáp cho nhiều thế hệ độc giả. Và có lẽ， chính vì thế mà chúng ta vẫn luôn cần những tác phẩm như vậy – để hiểu mình hơn， và để không quên mình đã từng đi qua những tháng năm như thế nào.
