Ba năm trướcáchgiáodụcđịaphươngnổibậtKhibàihọcbắtđầutừngõnhỏlưu ý khi đầu tư bất động sản， cô giáo Nguyễn Thị Hòa ở Trường Tiểu học Lê Văn Tám (Hải Phòng) còn phải photo từng trang tài liệu về đình làng để dạy học sinh. Giờ đây， cuốn sách giáo dục địa phương nổi bật của thành phố đã có mặt trong tủ sách mỗi lớp， với hình ảnh cầu Rào。chợ Sắt và những câu chuyện về người lái đò trên sông Cấm. Học sinh không còn phải tưởng tượng nữa – các em mở sách ra là thấy chính con phố mình đi học mỗi ngày.
Điều làm nên khác biệt của những cuốn sách giáo dục địa phương nổi bật không nằm ở số trang hay hình thức đẹp. Đó là cách nội dung được chọn lọc. Ở Nghệ An。bài học về làng Sen bắt đầu bằng bức ảnh ao cá sau nhà， kèm lời kể của một cụ già trong xóm. Ở Quảng Nam， học sinh lớp 8 được giao nhiệm vụ phỏng vấn người thân về nghề làm nước mắm Tam Kỳ， sau đó viết lại thành đoạn văn ngắn. Cô Trần Thị Mai， giáo viên Ngữ văn ở Hội An， nhận xét: “Học sinh hào hứng hơn hẳn. Có em còn mang cả chai nước mắm nhà mình đến lớp để minh họa” Cách làm này khiến kiến thức địa phương không còn khô khan mà trở thành câu chuyện các em kể lại với bố mẹ mỗi tối.Tôi có dịp xem cuốn sách giáo dục địa phương của tỉnh Lào Cai dành cho lớp 6. Phần nói về chợ Bắc Hà không liệt kê ngày họp chợ hay diện tích， mà mở đầu bằng tiếng rao của người bán thắng cố và mùi ngô nướng. Một đoạn khác kể về cô bé người Mông đi bộ bốn tiếng để đến trường， kèm theo bức ảnh chụp đôi dép cao su đã mòn. Những chi tiết ấy khiến tôi nhớ mãi， dù chỉ đọc một lần. Giáo viên ở đây nói thêm: sách được thiết kế để học sinh có thể điền vào chỗ trống。vẽ lại bản đồ chợ， hoặc ghi âm lời kể của ông bà. Tính tương tác cao， không nặng nề lý thuyết.Không phải địa phương nào cũng làm tốt ngay từ đầu. Ở một số nơi， sách giáo dục địa phương vẫn bị xem là tài liệu phụ， giáo viên dạy qua loa vào cuối kỳ. Nhưng những cuốn sách giáo dục địa phương nổi bật thường có một điểm chung: chúng được viết bởi chính người địa phương – giáo viên， nhà báo。
người làm văn hóa – chứ không phải đặt hàng từ trung tâm. Chính vì thế， câu chữ mộc mạc， đôi khi có cả từ ngữ địa phương mà học sinh nghe hàng ngày. Một cuốn sách ở Bến Tre dùng từ “bần” thay vì “cây bần” trong bài về rừng ngập mặn， và học sinh hiểu ngay vì đó là cách gọi quen thuộc.Nhìn rộng ra， sách giáo dục địa phương nổi bật đang âm thầm thay đổi cách trẻ em nhìn quê hương. Không còn là bài học thuộc lòng về di tích cấp tỉnh。mà là cơ hội để các em nhận ra mình thuộc về một nơi cụ thể， với những con người và câu chuyện có thật. Cô Hòa ở Hải Phòng kể lại: cuối năm học， một học sinh lớp 4 đã tự vẽ bản đồ khu phố mình ở， đánh dấu quán bánh đa của bà ngoại và ghi chú “đây là nơi cháu học bài ‘Người giữ phố’”. Đó có lẽ là minh chứng rõ nhất cho hiệu quả của những cuốn sách này – khi bài học không dừng lại ở trang giấy.
