Cuốn sách kỹ năng đầu tiên mà tôi cầm trên tay là một bản in cũ nát từ thập niên 1980ịchsửsáchkỹnăngTừthờitrungđạiđếnkỷnguyênsốhướng dẫn xây dựng thói quen tốt， nhan đề "Nghệ thuật giao tiếp" – do một nhà xuất bản nhỏ ở Sài Gòn ấn hành. Trang giấy ố vàng， nhưng nội dung về cách bắt tay， cách lắng nghe vẫn vẹn nguyên giá trị. Điều đó khiến tôi tự hỏi: lịch sử sách kỹ năng đã bắt đầu từ bao giờ。và nó đã thay đổi ra sao qua các thời kỳ?Manh nha từ thời Phục hưng， những cuốn cẩm nang dạy cách cư xử， săn bắn hay quản lý gia sản đã xuất hiện ở châu Âu. Nhưng phải đến thế kỷ 20， sách kỹ năng mới thực sự bùng nổ. Dale Carnegie với "Đắc nhân tâm" (1936) được xem là cột mốc。dù giới học thuật khi đó khá dè bỉu. Tôi nhớ có lần đọc một bài phê bình trên tạp chí Times năm 1937， họ gọi đó là "thứ văn chương rẻ tiền" – vậy mà đến nay sách vẫn bán chạy. Ở Việt Nam， lịch sử sách kỹ năng gắn với những năm 1990， khi nền kinh tế mở cửa， nhu cầu học giao tiếp， đàm phán， quản lý thời gian tăng vọt. Những cuốn như "Quản lý thời gian" của First News hay "Kỹ năng mềm" của Nguyễn Văn A (tên giả) bán hàng chục nghìn bản， in đi in lại nhiều lần.
Bước sang thế kỷ 21， lịch sử sách kỹ năng chứng kiến sự phân hóa rõ rệt. Một bên là dòng sách "self-help" nhập khẩu， thường được dịch vội， sai chính tả， nhưng vẫn hút độc giả trẻ. Bên kia là sách kỹ năng nội địa， do các chuyên gia tâm lý， doanh nhân viết， nội dung sát với văn hóa Việt hơn. Cá nhân tôi thấy nhiều cuốn nội địa chất lượng hơn hẳn。ví dụ "Kỹ năng làm việc nhóm" của tác giả Trần B – một người từng thất bại trong kinh doanh， viết rất thật. Điều đáng chú ý: lịch sử sách kỹ năng ở giai đoạn này cũng ghi nhận sự lên ngôi của sách nói và khóa học online， khiến sách giấy phải thay đổi hình thức để tồn tại.Nhìn lại lịch sử sách kỹ năng， tôi nhận ra một quy luật: mỗi khi xã hội có biến động – chiến tranh。khủng hoảng kinh tế， hay đại dịch – nhu cầu đọc sách kỹ năng lại tăng. Năm 2020， khi Covid-19 bùng phát， doanh số sách về kỹ năng thích ứng， làm việc từ xa tăng gấp ba lần so với năm trước， theo số liệu từ một nhà sách lớn ở Hà Nội. Sách kỹ năng không chỉ là công cụ， mà còn là tấm gương phản chiếu những lo lắng và khát vọng của từng thời đại. Có người bảo sách kỹ năng là "văn mẫu" cho cuộc sống， nhưng tôi nghĩ nó thực dụng hơn thế – nó giúp người ta tự tin bước qua những vùng chưa biết.Hiện nay， lịch sử sách kỹ năng đang bước vào giai đoạn số hóa mạnh mẽ. Sách điện tử。ứng dụng tương tác， và cả những khóa học ngắn gọn trên mạng xã hội đang dần thay thế sách giấy truyền thống. Nhưng tôi tin rằng， dù hình thức có thay đổi， nhu cầu học kỹ năng để sống tốt hơn vẫn luôn thường trực. Cuốn sách cũ nát năm nào tôi vẫn giữ trên kệ – như một minh chứng rằng lịch sử sách kỹ năng không chỉ là quá khứ， mà còn là lời nhắc nhở về những điều giản dị mà bền vững.
