“Tác phẩm nổi bật về sách Việt Nam” không phải là một cụm từ trừu tượng. Với tôiữngtácphẩmnổibậtvềsáchViệtNamquagócnhìnngườitrongcuộcông thức bánh bột lọc， đó là những cuốn sách mà sau khi gấp lại。người đọc vẫn thấy văng vẳng đâu đó giọng nói của một làng quê， mùi giấy cũ， hay cả sự bức bối của một thời đại. Năm 2023， khi tái bản cuốn “Sống mòn” của Nam Cao， tôi đã chứng kiến cảnh độc giả trẻ xếp hàng mua chỉ để cảm nhận cái lạnh của những trang viết về người trí thức nghèo. Đó là một tác phẩm nổi bật về sách Việt Nam， không phải vì nó được quảng cáo rầm rộ， mà vì nó chạm vào một nỗi đau vẫn còn nguyên vẹn.
Có một điểm chung dễ nhận thấy ở những tác phẩm nổi bật về sách Việt Nam gần đây: chúng thường không cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người. “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư là một ví dụ. Khi mới ra mắt， nó gây tranh cãi dữ dội. Nhưng chính những trang viết về người phụ nữ nông thôn， về sự tàn nhẫn và yêu thương đan xen。đã khiến cuốn sách sống lâu hơn nhiều tác phẩm cùng thời. Tôi nhớ có lần ngồi cà phê ở Sài Gòn， một người bạn làm nghề bán sách cũ nói với tôi: “Mấy cuốn bán chạy thì nhiều， nhưng cuốn để người ta quay lại mua thêm vài bản nữa để tặng， thì chỉ đếm trên đầu ngón tay” “Cánh đồng bất tận” nằm trong số đó.Không thể bỏ qua mảng sách thiếu nhi. “Dế Mèn phiêu lưu ký” của Tô Hoài đã sống qua nhiều thế hệ， nhưng điều khiến nó trở thành tác phẩm nổi bật về sách Việt Nam không chỉ là nội dung。mà là cách nó được đọc lại mỗi thời kỳ. Tôi từng thấy một nhóm sinh viên năm ba ở Hà Nội mở một buổi thảo luận về Dế Mèn， không phải để ca ngợi， mà để phê bình những điểm có thể đã lỗi thời. Họ tranh luận sôi nổi về việc liệu Dế Mèn có thực sự là một nhân vật “anh hùng” hay chỉ là kẻ may mắn. Sự sống động đó chứng tỏ một tác phẩm nổi bật không phải là tác phẩm được tôn thờ， mà là tác phẩm còn khả năng gây tranh cãi.Một góc nhìn khác: những tác phẩm nổi bật về sách Việt Nam đôi khi đến từ những nhà văn ít tên tuổi hơn. Tôi nhớ cuốn “Người ngủ thuê” của Nhã Thuyên， một tập truyện ngắn không được quảng bá rộng rãi. Nhưng khi đọc， tôi bị ám ảnh bởi những chi tiết nhỏ như tiếng quạt trần kêu cót két trong một căn phòng trọ。
hay mùi nước mắm loang trên bàn ăn. Nhã Thuyên viết về những con người bình thường với một sự lạnh lùng đến khó chịu， và chính điều đó làm nên sức nặng. Có lẽ vì thế mà giới phê bình độc lập vẫn nhắc đến cuốn sách này như một tác phẩm nổi bật về sách Việt Nam， dù nó chưa từng lọt vào danh sách bán chạy.Điều tôi muốn nói là: tiêu chí “nổi bật” không nên chỉ dựa vào số lượng in hay giải thưởng. Nó nằm ở khả năng tạo ra những cuộc trò chuyện， những lần đọc lại。và đôi khi là những phản ứng trái chiều. Nếu bạn hỏi tôi tác phẩm nổi bật về sách Việt Nam là gì， tôi sẽ không đưa ra một danh sách cố định. Tôi sẽ kể về lần tôi thấy một cô gái trẻ khóc ở hiệu sách khi đọc “Mắt biếc” của Nguyễn Nhật Ánh， rồi ba tháng sau cô ấy quay lại mua cuốn “Tôi là Bêtô” để tặng em trai. Những khoảnh khắc như thế mới là thước đo thật sự.
