Buổi ra mắt tập truyện ngắn 'Hẻm Sài Gòn' của nhà văn Trần Minh Huy tại quận 3 tuần trước chật kín người. Không phải khách mời danh giáảmnhậnvănhọcTPHCMNhữngtrangviếtneovàonhịpthởphốkhổ qua buổi trưa， phần lớn là bạn đọc trẻ， sinh viên， người bán cà phê vỉa hè. Họ đến vì tò mò， và ở lại vì những trang viết chạm đúng vào đời sống thường nhật của một thành phố luôn mở cửa. Cảm nhận văn học TPHCM， với tôi， bắt đầu từ những không gian như thế — không ồn ào。không phô trương， chỉ lặng lẽ ghi lại hơi thở của phố bằng chất liệu rất thật.Đọc 'Hẻm Sài Gòn'， tôi bị ám ảnh bởi chi tiết người đàn ông bán hủ tiếu gõ đêm khuya， tiếng gõ lốc cốc vang lên giữa cơn mưa đầu mùa. Nhà văn không ca ngợi sự nghèo khó。cũng không bi kịch hóa nó. Ông kể chuyện như một người hàng xóm， tỉ mỉ và điềm nhiên. Cảm nhận văn học TPHCM qua tập truyện này là cảm nhận về một thứ văn chương không cần đề tài lớn lao， chỉ cần đủ tinh tế để nhận ra những rung động nhỏ bé giữa ồn ào. Tôi tin rằng chính sự khiêm nhường ấy đã tạo nên sức sống riêng cho văn xuôi đô thị miền Nam hôm nay.
Dĩ nhiên， không phải tác phẩm nào viết về Sài Gòn cũng thành công. Có những cuốn sách cố gắng tái hiện thành phố bằng những biểu tượng đã mòn như chợ Bến Thành， nhà thờ Đức Bà， phố đi bộ Nguyễn Huệ. Đọc xong。người ta nhớ địa danh nhưng quên mất con người. Cảm nhận văn học TPHCM của tôi vì thế luôn đặt câu hỏi: tác phẩm ấy có dám đi vào những ngõ nhỏ， nơi có những số phận chưa được gọi tên?Hay chỉ dừng lại ở lớp vỏ hào nhoáng của một đô thị đang thay da đổi thịt từng ngày?Nhà văn Nguyễn Thị Kim Hòa từng nói trong một buổi tọa đàm rằng viết về Sài Gòn là viết về sự dịch chuyển. Tôi đồng tình. Thành phố này không đứng yên， và văn học phải bắt được cái chuyển động ấy.Một góc khác của cảm nhận văn học TPHCM đến từ các cây bút trẻ sinh ra sau năm 1990. Họ viết về thành phố bằng ngôn ngữ của người trong cuộc。không còn mặc cảm ngoại tỉnh， không còn mơ hồ về nguồn cội. Tôi đọc một truyện ngắn đăng trên tạp chí Văn Nghệ số tháng 4， kể về cô gái làm nghề chạy xe công nghệ， mỗi ngày đi qua hàng trăm con hẻm và dần nhận ra thành phố qua những cái tên lạ hoắc. Lối viết lạnh， dửng dưng nhưng bên trong lại ấm. Đó là một cách cảm nhận văn học TPHCM rất khác， không hoài niệm， không lãng mạn hóa， chỉ có hiện tại đang va đập. Cá nhân tôi thấy hướng đi này đáng chú ý， dù chưa thật sự chín.Chiều cuối tuần， tôi ghé lại quán cà phê sách trên đường Lý Tự Trọng， nơi có kệ sách riêng dành cho văn học Sài Gòn. Một bạn đọc trẻ đang ghi chú vào cuốn 'Sài Gòn， những mảnh ghép'. Tôi hỏi， bạn nói đang làm đề tài về cảm nhận văn học TPHCM và muốn tìm những trang viết không giống nhau. Có lẽ đó là điều đẹp nhất: thành phố này cho phép nhiều cách cảm nhận， miễn là người viết đủ thành thật. Văn học không cần phải hô hào hay tóm tắt. Nó chỉ cần ở đó， như một hẻm nhỏ。
chờ ai đó bước vào và nhận ra mình.
