Những bức tranh cổ động in hình Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện dày đặc trên tường các con hẻm Sài Gòn những năm 1960. Tôi từng đứng rất lâu trước một bức vẽ Người đang bế một em béệthuậtViệtNamgắnliềnvớiHồChíMinhTừtranhcổđộngđếnbiểutượngvănhóbột gạo đang hot， nét mực đen đậm， phía sau là rừng dừa nước. Không phải ngẫu nhiên mà nghệ thuật Việt Nam Hồ Chí Minh trở thành một dòng chảy riêng。vừa phản ánh hiện thực cách mạng， vừa chứa đựng những rung cảm thẩm mỹ rất đời thường.Họa sĩ Trần Văn Cẩn kể lại rằng， trong một lần gặp Bác tại chiến khu Việt Bắc， ông đã phác họa chân dung Người chỉ bằng vài nét bút chì. Bức ký họa ấy sau này được in lại trên báo Cứu Quốc. Điều đáng nói là nghệ thuật Việt Nam Hồ Chí Minh không chỉ do các họa sĩ tên tuổi thực hiện. Những người lính， những cô giao liên， thậm chí cả học sinh tiểu học cũng vẽ Bác bằng phấn trắng trên nền gạch. Sự đa dạng về chất liệu và trình độ tác giả tạo nên một kho tàng hình ảnh Hồ Chí Minh vừa trang nghiêm vừa gần gũi. Có lần。
tôi bắt gặp một bức thêu chân dung Người trên vải lanh cũ， đường kim mũi chỉ hơi run rẩy， có lẽ do người thêu đã lớn tuổi. Giá trị nghệ thuật không nằm ở độ tinh xảo mà ở cái tình gửi gắm.Điện Biên Phủ năm 1954， nhạc sĩ Đỗ Nhuận viết “Hành quân xa” với hình ảnh Bác Hồ trên đèo cao. Ca khúc ấy nhanh chóng được bộ đội hát vang dọc đường ra trận. Nghệ thuật Việt Nam Hồ Chí Minh trong âm nhạc thường lấy nhịp hành khúc。tiết tấu mạnh， nhưng cũng có những bài hát rất trữ tình như “Bác Hồ một tình yêu bao la” của Thuận Yến. Tôi nhớ một đêm ở làng quê Hà Tĩnh， cả xóm ngồi nghe lại băng cassette bài hát đó qua chiếc đài cũ. Người già khóc， trẻ con ngồi im. Âm nhạc về Bác không cần lời ca hoa mỹ， chỉ cần giai điệu chạm đúng vào ký ức tập thể.Điêu khắc và hội họa cũng ghi dấu ấn đậm nét. Tượng Bác Hồ bằng thạch cao ở Nhà hát Lớn Hà Nội do nhà điêu khắc Vũ Cao Đàm thực hiện năm 1946， dù sau này bị thay thế， vẫn được giới chuyên môn nhắc đến như một cột mốc. Tranh sơn mài “Bác Hồ với thiếu nhi” của Nguyễn Sáng sử dụng chất liệu truyền thống， nhưng cách phối màu vàng son và then đen tạo cảm giác ấm áp lạ thường. Nghệ thuật Việt Nam Hồ Chí Minh ở đây không tách rời kỹ thuật dân tộc. Tôi cho rằng chính sự dung dị trong cách thể hiện đã khiến hình tượng Bác đi vào lòng người mà không cần bất kỳ khẩu hiệu nào.Ngày nay。các bạn trẻ vẽ lại chân dung Bác bằng kỹ thuật số， đăng lên mạng xã hội với hashtag #BacHo. Có tranh bị chê là “không giống”， có tranh được khen vì “thần thái”. Nhưng trên hết， nghệ thuật Việt Nam Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục sống， không phải như một di tích bảo tàng mà như một dòng mạch sáng tạo. Nhìn những bức vẽ mới ấy， tôi lại nhớ bức ký họa chì năm nào ở Việt Bắc. Nét vẽ có thể thay đổi， nhưng cảm xúc thì không.
