Một bức thư pháp khổ lớn treo giữa phòng triển lãm ở Quận 1ệthuậtchữđángchúýKhiconchữvượtkhỏitranggiấkinh doanh online， TP.HCM。hôm 12/4， khiến nhiều người dừng lại. Không phải vì nét chữ bay bổng， mà bởi tác giả viết bằng… mực làm từ bồ hóng và keo da trâu， trên nền giấy dó tái chế. Đó là một trong những tác phẩm thuộc dự án “Chữ Việt – Nét đương đại”， nơi nghệ thuật chữ đáng chú ý không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở vật liệu và không gian trưng bày. Người xem có thể chạm tay vào chữ， ngửi mùi giấy cũ， và nghe tác giả kể về quá trình tạo ra từng con chữ. Cách làm này khác hẳn lối thư pháp truyền thống chỉ để ngắm.Tôi từng nghĩ chữ chỉ để đọc. Nhưng khi xem nghệ sĩ Nguyễn Thị Lan Anh trình diễn tại một hội thảo ở Hà Nội năm ngoái， quan điểm đó thay đổi. Chị dùng cọ lông trâu。nhúng vào mực nước， viết lên vải lanh ướt. Chữ nhoè dần， rồi biến mất sau vài phút. Khán giả im lặng， có người thốt lên: “Chữ đang tan chảy”. Đó là một kiểu nghệ thuật chữ đáng chú ý vì nó đặt câu hỏi về sự tồn tại của ngôn ngữ. Chữ không còn là dấu vết cố định， mà là một quá trình. Lan Anh nói với tôi sau buổi diễn: “Tôi muốn người ta thấy chữ cũng có đời sống， có sinh và diệt”Không chỉ trong giới thư pháp， nghệ thuật chữ đáng chú ý còn xuất hiện trên đường phố. Ở con hẻm 72 Nguyễn Trãi， TP.HCM， một nhóm sinh viên kiến trúc đã biến bức tường rêu thành nơi trưng bày các câu ca dao viết bằng sơn dạ quang. Ban ngày， chữ chìm vào nền cũ;ban đêm， chúng phát sáng xanh lục. Người dân quanh đó kể rằng trẻ con trong xóm bắt đầu đọc thuộc ca dao nhờ những dòng chữ này. Một cô bán hủ tiếu nói: “Tôi không biết chữ đẹp， nhưng thấy nó sáng lên mỗi tối。tự nhiên thấy vui” Đây là ví dụ cho thấy nghệ thuật chữ không cần khung kính， không cần phòng lạnh. Nó sống được ở những nơi bình dị nhất.Vậy điều gì làm nên sự đáng chú ý?
Với tôi， đó là khi chữ tạo ra một trải nghiệm mới ngoài việc đọc. Một tác phẩm của nghệ sĩ Trần Minh Quân ở Đà Nẵng viết chữ “Tổ quốc” bằng 3.000 que diêm đã cháy. Mỗi que diêm là một lần châm lửa， và khi ghép lại， chữ hiện lên với màu đen của than. Quân kể: “Tôi muốn nói rằng chữ có thể được tạo nên từ sự tàn phá。và từ đó， nó mang theo ký ức” Tác phẩm này không đẹp theo nghĩa thông thường， nhưng nó khiến người xem phải dừng lại lâu hơn. Nghệ thuật chữ đáng chú ý thường gây cảm giác khó chịu， tò mò， hoặc thậm chí là phản ứng. Nó không cố làm hài lòng tất cả mọi người.Có một nghịch lý: càng ngày， chữ càng dễ bị thay thế bởi hình ảnh và video. Nhưng cũng chính vì thế， những tác phẩm nghệ thuật chữ đáng chú ý lại càng gây ấn tượng. Chúng buộc người ta phải đọc chậm。phải nhìn kỹ， phải đặt câu hỏi. Tôi đã xem một triển lãm ở Huế， nơi nghệ sĩ viết chữ lên lá chuối khô. Mỗi lá một câu thơ， và khi lá khô đi， chữ cũng mờ dần. Người xem được phát một chiếc kính lúp để đọc. Cảm giác đó thật lạ: chữ không còn ở trên giấy， mà ở trong không khí， trong mùi lá， trong tiếng sột soạt. Có lẽ， nghệ thuật chữ đáng chú ý nhất là khi nó không còn là chữ nữa， mà trở thành một phần của ký ức.
