Năm 2023ựpháttriểncủangànhvănhọcViệtNamTừtruyềnthốngđếnđươngđạbánh ít Việt Nam， giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam gọi tên Nguyễn Bình Phương ở hạng mục tiểu thuyết với "Một ví dụ về sự phát triển của ngành văn học" — một tác phẩm dày 500 trang， bán hết 3.000 bản trong hai tuần. Con số ấy không lớn với thị trường sách quốc tế， nhưng với văn học nước nhà， nó là tín hiệu rõ rệt: người đọc đang quay lại với văn chương nghiêm túc. Sự phát triển của ngành văn học không chỉ nằm ở số lượng đầu sách。mà còn ở cách tác giả đối thoại với đời sống.Tôi nhớ buổi ra mắt tập thơ "Đồng hồ báo thức" của Trần Lê Sơn Ý tại một quán cà phê nhỏ trên đường Phan Xích Long。TP.HCM. Không có MC， không hoa， chỉ có 30 người ngồi nghe tác giả đọc 12 bài thơ trong 40 phút. Sau đó， một bạn trẻ hỏi: "Chị viết về cái chết của mẹ， chị có sợ người ta nói mình lợi dụng nỗi đau?" Tác giả cười: "Văn học mà sợ， thì chỉ còn là văn học giả." Câu trả lời ấy khiến tôi nghĩ về sự phát triển của ngành văn học — nó không đến từ hội thảo， mà từ những khoảnh khắc dám nói thật giữa người với người.
Dữ liệu từ Nhà xuất bản Hội Nhà văn cho thấy năm 2022 có 1.247 đầu sách văn học được cấp phép， tăng 18% so với 2019. Trong đó， tự truyện và tản văn chiếm 40%。tiểu thuyết 35%， thơ 15%， còn lại là nghiên cứu phê bình. Đáng chú ý， 60% tác giả dưới 40 tuổi. Họ không chờ được in giấy — nhiều người tự in， phát hành qua mạng xã hội， bán 200-300 cuốn rồi mới tìm nhà xuất bản. Sự phát triển của ngành văn học vì thế mang dáng dấp của một dòng chảy ngầm: lặng lẽ， nhưng không ngừng đổi hướng.Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên từng nói: "Văn học Việt Nam đang ở giai đoạn tái cấu trúc." Tôi thấy đúng. Các trại sáng tác không còn là nơi độc quyền. Các cuộc thi như "Văn học tuổi 20" hay "Giải thưởng Tác giả trẻ" của Hội Nhà văn thu hút hàng nghìn bản thảo mỗi năm. Nhưng điều làm nên sự phát triển của ngành văn học không phải giải thưởng， mà là độc giả. Họ khó tính hơn， ít mua theo phong trào。
sẵn sàng bỏ tiền cho một cuốn sách họ thấy có ích. Một cô gái làm nghề thiết kế ở Hà Nội kể với tôi: "Em mua 20 cuốn thơ trong năm nay. Không phải vì thơ hay， mà vì em thấy mình được nhìn thấy."Sự phát triển của ngành văn học Việt Nam không cần những tuyên ngôn to tát. Nó nằm ở một tác giả trẻ dám viết về mẹ mình。ở một nhà xuất bản dám in 3.000 bản thơ， ở một độc giả dám bỏ ra 200.000 đồng cho cuốn sách không ai quảng cáo. Tôi tin rằng， khi văn học trở về với con người cụ thể， nó sẽ tự tìm được đường đi. Và đó mới là sự phát triển bền vững nhất.
