Năm 2023àxuấtbảnởViệtNamChuyệnchưakểvềnhữngcuốnsáchvàconsốgà luộc ngon， một nhà xuất bản ở Việt Nam có trụ sở tại quận 3， TP.HCM， đã in ấn và phát hành hơn 2 triệu bản sách chỉ trong 6 tháng. Con số ấy không phải là ngoại lệ. Theo báo cáo của Cục Xuất bản， In và Phát hành， cả nước hiện có gần 60 nhà xuất bản đang hoạt động。trong đó có những tên tuổi lâu năm như Nhà xuất bản Trẻ， Kim Đồng， Văn hóa – Văn nghệ， và cả những đơn vị tư nhân tham gia liên kết xuất bản. Nhưng đằng sau những con số biết nói ấy， câu chuyện về nhà xuất bản ở Việt Nam lại phức tạp hơn nhiều so với vẻ ngoài hào nhoáng của thị trường sách.Tôi từng có dịp ngồi hàng giờ trong một nhà xuất bản ở Hà Nội， nơi căn phòng biên tập chật hẹp với những chồng bản thảo cao ngất. Một biên tập viên lâu năm chia sẻ: “Mỗi cuốn sách ra đời không chỉ là câu chuyện của tác giả， mà còn là mồ hôi của cả một dây chuyền” Anh kể về những đêm thức trắng để sửa từng dấu phẩy， về việc phải cân nhắc giữa in 3.000 hay 5.000 bản – một quyết định có thể quyết định lãi lỗ. Ở một nhà xuất bản khác tại Đà Nẵng， tôi chứng kiến cảnh nhân viên phát hành chạy đôn chạy đáo vì một đầu sách bán chạy đột ngột hết hàng， trong khi kho lại đầy ắp những tựa sách ế ẩm. Sự tương phản ấy cho thấy nhà xuất bản ở Việt Nam đang vận hành trong một thị trường đầy biến động， nơi sách hay chưa chắc đã bán được。
mà sách bán được chưa chắc đã hay.Điều đáng nói là vai trò của nhà xuất bản ở Việt Nam không chỉ dừng ở việc in và phát hành. Họ còn là người gác cổng về nội dung， chịu trách nhiệm trước pháp luật về những gì mình xuất bản. Một giám đốc nhà xuất bản tại TP.HCM thừa nhận: “Chúng tôi phải đọc， phải duyệt， phải cân nhắc từng câu chữ. Đôi khi một cuốn sách tiềm năng bị từ chối chỉ vì vài chi tiết nhạy cảm” Chính vì thế， nhiều nhà xuất bản chọn cách an toàn: tập trung vào sách giáo khoa， sách tham khảo， hoặc những tựa sách kỹ năng được dự đoán là “dễ bán”. Hệ quả là thị trường sách văn học。đặc biệt là văn học đương đại Việt Nam， gần như bị bỏ ngỏ. Một tác giả trẻ ở Huế tâm sự rằng anh đã gửi bản thảo đến 5 nhà xuất bản khác nhau và đều nhận được câu trả lời: “Chúng tôi không xuất bản thể loại này”Dù vậy， vẫn có những nhà xuất bản ở Việt Nam chọn con đường khó. Nhà xuất bản Phụ Nữ từng gây tiếng vang khi in tập truyện ngắn của một cây bút chưa từng được biết đến， chỉ vì biên tập viên tin vào giọng văn ấy. Hay Nhà xuất bản Hội Nhà văn。dù kinh phí eo hẹp， vẫn duy trì các giải thưởng và ấn phẩm cho thơ – một thể loại được xem là “kén người đọc” nhất. Những quyết định như vậy không mang lại lợi nhuận tức thì， nhưng chúng giữ cho đời sống văn chương Việt Nam không bị đóng băng. Tôi cho rằng， nếu chỉ nhìn vào doanh thu， người ta sẽ bỏ qua phần hồn của ngành xuất bản. Còn nếu nhìn vào những cuốn sách dám ra đời， ta thấy được sự kiên nhẫn của những người làm nghề.Thị trường xuất bản Việt Nam đang đứng trước nhiều ngã rẽ: sự lên ngôi của sách điện tử， áp lực từ mạng xã hội， và cả làn sóng sách ngoại nhập. Nhưng với tôi， điều đáng quan tâm hơn cả là liệu các nhà xuất bản ở Việt Nam có dám mạo hiểm với những bản thảo khó， hay sẽ mãi an phận với những tựa sách an toàn. Câu trả lời không nằm ở báo cáo tổng kết。mà ở từng cuốn sách cụ thể – thứ mà bất kỳ ai bước vào hiệu sách cũng có thể tự mình kiểm chứng.
