ôi cầm cuốn sách giáo dục địa phương của một tỉnh miền Tây trên tayócnhìnvềsáchgiáodụcđịaphươngKhibàihọcbắtđầutừngõnhỏlưu ý khi học kỹ năng mềm， mở trang đầu tiên， thấy ngay hình ảnh cây cầu dừa bắc qua con mương nhỏ. Đó không phải là minh họa cho một bài học lịch sử hay địa lý khô khan， mà là một phần ký ức của chính những đứa trẻ ngồi trong lớp. Góc nhìn về sách giáo dục địa phương。vì thế， không nên bắt đầu từ văn bản hướng dẫn của Bộ， mà từ chính những gì học sinh nhìn thấy mỗi ngày khi rời cổng trường.
Nhiều năm làm công tác giảng dạy， tôi nhận ra một nghịch lý: học sinh thuộc làu địa danh lịch sử cấp quốc gia nhưng lại ngơ ngác khi được hỏi về ngôi chợ đầu làng có từ thời Pháp thuộc. Sách giáo dục địa phương ra đời để lấp khoảng trống ấy. Nhưng nếu chỉ đưa vào những danh sách di tích， lễ hội。đặc sản mà không gắn với trải nghiệm， cuốn sách sẽ nhanh chóng trở thành “tài liệu đọc thêm” bị lãng quên. Tôi từng chứng kiến một tiết học về nghề làm muối ở Bạc Liêu: giáo viên cho học sinh nếm thử hạt muối， so sánh vị mặn của muối i-ốt và muối thô. Cả lớp hào hứng tranh luận， quên cả trống hết tiết. Góc nhìn về sách giáo dục địa phương， nếu được thiết kế theo hướng này， sẽ không còn là cuốn sách “phải học” mà là cuốn sách “muốn học”.Thực tế， việc biên soạn sách giáo dục địa phương đang gặp không ít lúng túng. Mỗi tỉnh có một bản sắc riêng。nhưng ngân sách và nhân lực cho khâu biên soạn lại chênh lệch. Có nơi tận dụng tốt đội ngũ giáo viên cốt cán， hưu trí am hiểu văn hóa bản địa. Có nơi lại thuê đơn vị ngoài viết cho xong， dẫn đến những lỗi sai ngớ ngẩn: nhầm năm thành lập tỉnh， nhầm địa danh hành chính sau sáp nhập. Tôi từng đọc một cuốn sách giáo dục địa phương của tỉnh miền núi phía Bắc， trong đó bài về nghề dệt thổ cẩm chỉ có một đoạn văn ngắn， ảnh minh họa mờ， không có hoạt động thực hành. Trong khi đó， một trường học ở Sapa đã tự in tài liệu riêng， cho học sinh đến tận xưởng dệt của người Mông để quan sát và thử làm. Sự khác biệt nằm ở góc nhìn: coi sách là sản phẩm hành chính hay là công cụ kết nối cộng đồng.Vậy làm thế nào để góc nhìn về sách giáo dục địa phương trở nên thiết thực?Theo tôi， cần thay đổi từ cách đặt câu hỏi. Thay vì “Tỉnh ta có bao nhiêu di tích lịch sử”， hãy hỏi “Di tích gần trường em nhất đang thay đổi như thế nào”. Thay vì yêu cầu học sinh ghi nhớ ngày tháng。
hãy để các em phỏng vấn ông bà về một sự kiện địa phương. Cách tiếp cận này biến sách giáo dục địa phương thành cuốn nhật ký mở， nơi mỗi bài học là một mảnh ghép do chính học sinh thu thập. Tôi tin rằng， khi học sinh được đặt câu hỏi và tự đi tìm câu trả lời， kiến thức địa phương sẽ thấm sâu hơn bất cứ trang sách nào.Nhìn rộng ra， sách giáo dục địa phương không chỉ dạy về quê hương mà còn dạy cách yêu quê hương. Tình yêu ấy không đến từ những lời kêu gọi trừu tượng， mà từ việc nhận ra mùi rơm rạ trên đường làng。tiếng rao đêm của bà bán hủ tiếu， hay sự đổi thay của dòng kênh sau mỗi mùa lũ. Nếu mỗi cuốn sách làm được điều đó， nó sẽ sống mãi trong ký ức học trò， lâu hơn cả những trang giấy có thể bị mối mọt. Và khi ấy， góc nhìn về sách giáo dục địa phương sẽ không còn là câu chuyện của riêng ngành giáo dục， mà là câu chuyện của cả một cộng đồng đang gìn giữ bản sắc của mình.
