Ngày 12 tháng 8 âm lịch. Đó là câu trả lời ngắn gọn nhất cho câu hỏi giỗ tổ sân khấu ngày mấy. Nhưng nếu chỉ nóiỗTổSânKhấuNgàyMấyGiảiĐápTừKinhNghiệmDâlưu ý khi cân bằng công việc và cuộc sống vậy thì e rằng quá vội vàng， bởi lẽ ở mỗi vùng miền。mỗi loại hình nghệ thuật truyền thống lại có một cách tính ngày giỗ tổ khác nhau. Tôi từng ngồi nghe nghệ sĩ cải lương Bạch Mai kể rằng， ngày giỗ tổ của giới sân khấu phía Bắc thường được tổ chức long trọng vào đúng ngày 12/8 âm lịch， nhưng ở một số đoàn hát bội miền Trung， người ta lại chọn ngày 15 tháng 8. Sự khác biệt này không phải là sai lệch， mà xuất phát từ truyền thống riêng của từng nhóm nghề.
Vậy vì sao lại có chuyện mỗi nơi một ngày?Nguyên do nằm ở chỗ giỗ tổ sân khấu không phải là một ngày lễ cố định do nhà nước ban hành， mà là tín ngưỡng nghề nghiệp được truyền miệng qua nhiều thế hệ. Tổ sư của sân khấu Việt Nam thường được thờ là Đào Duy Từ – người có công lớn trong việc phát triển hát bội – hoặc một số nơi thờ Lý Thần Tông. Mỗi dòng họ， mỗi phường hát lại có một ngày kỵ nhật riêng dựa trên ngày mất của vị tổ sư mà họ tôn thờ. Chính vì vậy。câu hỏi giỗ tổ sân khấu ngày mấy thực chất có rất nhiều đáp án， tùy vào phạm vi bạn đang tìm hiểu.Lấy ví dụ cụ thể từ đoàn cải lương tuồng cổ Huỳnh Long ở TP.HCM. Nghệ sĩ Bạch Tuyết từng chia sẻ trong một lần trò chuyện rằng， đoàn của bà vẫn giữ lệ cúng tổ vào ngày 12/8 âm lịch， nhưng trước đó một ngày。các thành viên đã tề tựu để dọn dẹp bàn thờ， lau chùi đạo cụ và chuẩn bị mâm cơm cúng. Lễ vật không cầu kỳ: một con gà luộc， đĩa xôi， trái cây， hoa cúc vàng và một ấm trà nóng. Điều đáng nói là trong buổi lễ， các nghệ sĩ lớn tuổi thường kể lại chuyện xưa về những vị tổ sư， nhắc nhở lớp trẻ về đạo đức nghề nghiệp. Những câu chuyện ấy khiến ngày giỗ tổ không chỉ là một nghi thức tâm linh， mà còn là dịp để giáo dục truyền thống.Nếu bạn hỏi một người làm nghề múa rối nước ở Nam Định， họ sẽ bảo giỗ tổ sân khấu ngày mấy ư?Chính xác là ngày 12/8 âm lịch， nhưng lễ cúng thường bắt đầu từ chiều tối， sau khi buổi diễn kết thúc. Ở đó。người ta không chỉ thờ tổ sư mà còn thờ cả những con rối cổ – được coi là “linh hồn” của phường rối. Một nghệ nhân tên Hùng ở làng Đào Thục cho biết， ngày giỗ tổ năm nào cũng đông vui， con cháu trong làng dù đi làm ăn xa cũng cố gắng về dự. Ông bảo: “Giỗ tổ mà vắng mặt thì coi như cả năm làm ăn không may mắn” Cách nói ấy nghe có vẻ mê tín， nhưng đằng sau nó là sự gắn kết cộng đồng và lòng biết ơn tổ nghiệp.
Điểm đáng chú ý là trong những năm gần đây， một số bạn trẻ làm nghề sân khấu tự do – như diễn viên kịch nói， nghệ sĩ xiếc – lại không mấy mặn mà với ngày giỗ tổ. Họ bảo rằng công việc bận rộn， hoặc cho rằng đó là chuyện của thế hệ trước. Tôi thì nghĩ khác. Việc biết giỗ tổ sân khấu ngày mấy và dành một ngày để tưởng nhớ những người đã khai sinh ra nghề không chỉ là giữ gìn bản sắc， mà còn là cách để mỗi nghệ sĩ tự nhắc mình về trách nhiệm với khán giả. Nếu không có tổ nghề。lấy đâu ra sân khấu hôm nay?Câu hỏi ấy đơn giản thôi， nhưng đủ để mỗi người trong giới suy ngẫm.
