Hai tác phẩm sơn mài của họa sĩ Nguyễn Gia Trí vừa được bán với giá 1ệthuậtthịgiácViệtNamTừkýứcchiếntranhđếnsânchơitoàncầcá chim dưới 100 nghìn。2 triệu USD tại một phiên đấu giá ở Hồng Kông. Con số ấy không chỉ gây chấn động giới sưu tầm mà còn cho thấy nghệ thuật thị giác ở Việt Nam đang có sức hút kỳ lạ. Tôi nhớ lần ghé thăm xưởng vẽ của một nghệ sĩ trẻ ở quận 4， Sài Gòn. Giữa mùi dầu thông và những khung toan dở dang， anh bảo: “Người nước ngoài mua tranh của tôi không phải vì tôi là người Việt， mà vì câu chuyện trong đó chạm được vào họ”Điều làm nên sự khác biệt của nghệ thuật thị giác ở Việt Nam nằm ở khả năng chưng cất ký ức. Không cần những lời thuyết minh dài dòng， một bức ký họa bằng than chì về người lính năm 1972 của Lê Quang Đỉnh vẫn khiến người xem đứng lặng. Những mảng màu tối。nét gãy gọn， và khoảng trắng ám ảnh ấy kể câu chuyện về mất mát mà không hề bi lụy. Thế hệ họa sĩ như Đỉnh， Nguyễn Tư Nghiêm hay Bùi Xuân Phái đã tạo nên một dòng chảy riêng， nơi kỹ thuật phương Tây hòa quyện với hồn cốt Á Đông. Bùi Xuân Phái vẽ phố cổ Hà Nội bằng những gam màu trầm mặc， nhưng ẩn sau đó là nỗi nhớ da diết một thời đã qua.
Thập niên 1990 đánh dấu bước ngoặt khi nghệ thuật thị giác ở Việt Nam bắt đầu bước ra khỏi biên giới. Các gallery tư nhân mọc lên ở Hà Nội và TP.HCM， mở đường cho những cái tên như Đinh Q. Lê， Tiffany Chung hay Nguyễn Trinh Thi. Họ không còn vẽ theo lối hiện thực xã hội chủ nghĩa mà chuyển sang sắp đặt， video art và nghệ thuật trình diễn. Tôi từng xem tác phẩm “Farm” của Đinh Q. Lê tại một không gian nhỏ trên đường Lý Quốc Sư. Những bức ảnh chụp các nông dân đứng trên cánh đồng khô cằn。gương mặt họ bình thản đến lạ. Tác phẩm ấy đặt ra câu hỏi về ký ức tập thể và cái giá của phát triển – một chủ đề chưa bao giờ cũ.Thị trường nghệ thuật trong nước cũng đang nóng lên từng ngày. Những buổi triển lãm cá nhân của các nghệ sĩ 8x， 9x thu hút hàng nghìn lượt khách. Giá tranh của một số tên tuổi trẻ đã tăng gấp ba lần trong vòng hai năm. Dù vậy。tôi vẫn băn khoăn về tính bền vững. Nhiều bạn trẻ vẽ theo trào lưu， sao chép phong cách nước ngoài mà thiếu trải nghiệm thực tế. Nghệ thuật thị giác ở Việt Nam cần những cá tính dám đi ngược dòng， như cách Nguyễn Phan Chánh từng làm với tranh lụa cách đây gần một thế kỷ. Ông không chạy theo kỹ thuật Tây phương mà kiên nhẫn ghi lại hồn quê bằng chất liệu truyền thống.Nhìn vào bức tranh toàn cảnh， có thể thấy nghệ thuật thị giác ở Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn. Các bảo tàng tư nhân như The Factory hay Vincom Center for Contemporary Art đang tạo ra sân chơi chuyên nghiệp hơn. Nhưng để có chỗ đứng vững chắc trên bản đồ khu vực， cần hơn nữa những nhà giám tuyển độc lập。những nhà phê bình dám nói thẳng， và cả một thế hệ công chúng biết thưởng thức. Tôi tin rằng khi người Việt mua tranh vì yêu， chứ không vì đầu cơ， lúc đó nghệ thuật thị giác mới thực sự chạm đến tầng sâu nhất của đời sống.
