Một buổi tối cuối tuần ở TP.HCMĐánhgiásáchtạiViệtNamKhingườiđọctinvàocộngđồnghơnquảngcábánh căn ngon， tôi ghé một hiệu sách trên đường Nguyễn Huệ. Trên kệ， cuốn Chuyện người tùy nữ của Nguyễn Đình Tú được dán nhãn “Best-seller” nhưng không có bất kỳ đánh giá nào từ độc giả. Một cô gái trẻ đứng cạnh lắc đầu: “Em không mua nếu không đọc review trước”. Câu nói ấy phản ánh một thực tế: đánh giá sách tại Việt Nam đang trở thành yếu tố quyết định， thậm chí lấn át cả quảng cáo truyền thông.Trước đây。độc giả Việt Nam thường dựa vào lời giới thiệu của nhà phát hành hoặc các bài phê bình trên báo giấy. Nhưng sự bùng nổ của mạng xã hội và các nền tảng như Goodreads， Fahasa， Tiki， hay các hội nhóm Facebook đã thay đổi cuộc chơi. Giờ đây， một cuốn sách có thể bán chạy chỉ nhờ một video TikTok dài 30 giây từ một người đọc bình thường. Ngược lại， không ít tựa sách bị “dìm” bởi những bài đánh giá sách tại Việt Nam thiếu thiện chí， dù nội dung không tệ. Tôi từng chứng kiến cuốn Mắt biếc bị một nhóm độc giả trẻ chấm 2/5 sao vì cho rằng “cốt truyện cũ”， trong khi một nhóm khác lại ca ngợi hết lời. Sự phân cực này cho thấy đánh giá sách tại Việt Nam không còn là thước đo khách quan， mà là cuộc chiến quan điểm.Điều đáng nói là chất lượng các bài đánh giá sách tại Việt Nam rất chênh lệch. Trên các sàn thương mại điện tử， không khó để bắt gặp những đánh giá kiểu “Sách đẹp， giao nhanh” nhưng chẳng nói gì về nội dung. Một số nhà sách còn thuê người viết review dạo để tăng sao. Tôi từng nhận được lời đề nghị 200.000 đồng để viết một bài đánh giá sách tại Việt Nam cho một tiểu thuyết ngôn tình mới ra. Tất nhiên， tôi từ chối. Nhưng thực tế đó khiến người đọc ngày càng cảnh giác. Họ chuyển sang tin tưởng những reviewer cá nhân có gu đọc rõ ràng， thường xuyên tương tác và dám nói thẳng. Những kênh như “Sách và Đời”。
“Mọt sách review” hay các nhóm “Đọc sách cùng con” đang có sức ảnh hưởng lớn hơn nhiều bài PR chính thống.Một điểm sáng là các câu lạc bộ đọc sách tại Hà Nội và TP.HCM đang tổ chức những buổi thảo luận công khai， nơi mọi người cùng đánh giá sách tại Việt Nam dựa trên trải nghiệm cá nhân. Tôi tham gia một buổi như vậy ở quận 3， và thấy rõ sự khác biệt: thay vì chấm điểm， họ kể lại cảm xúc， phân tích bối cảnh， thậm chí phản biện tác giả. Cách làm này giúp người mới đọc có cái nhìn đa chiều. Dĩ nhiên。vẫn có những cuộc tranh luận nảy lửa， nhưng ít nhất nó không bị chi phối bởi tiền quảng cáo. Tôi cho rằng đánh giá sách tại Việt Nam đang dần thoát khỏi vòng kiểm soát của nhà xuất bản， dù chưa hoàn toàn.Nhìn rộng ra， văn hóa đánh giá sách tại Việt Nam phản ánh sự trưởng thành của thị trường xuất bản. Người đọc không còn thụ động. Họ đòi hỏi sự minh bạch。và sẵn sàng lên tiếng nếu cuốn sách không như kỳ vọng. Tuy nhiên， để những đánh giá sách tại Việt Nam thực sự hữu ích， cần tránh hai cực đoan: hoặc tâng bốc vô căn cứ， hoặc chỉ trích cảm tính. Bản thân tôi， sau nhiều năm mua sách theo review， đã học được cách đọc đánh giá như một kênh tham khảo， không phải chân lý. Cuốn sách hay nhất đôi khi nằm ngoài mọi lời khen chê. Và đó mới là điều thú vị của việc đọc.
