Đêm diễn đầu tháng 3 tại Nhà hát Lớn Hà NộiệthuậtbiểudiễntạiViệtNambùngnổvớilànsóngsángtạomớsử dụng ứng dụng học tập。vở kịch "Người đàn bà bóng đêm" của đạo diễn Trần Lực khiến khán phòng lặng im đến nghẹt thở. Không có phông màn cầu kỳ， chỉ một bóng đèn vàng vọt và tiếng đàn bầu dặt dìu， nhưng nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam đang cho thấy sức sống kỳ lạ. Tôi ngồi hàng ghế thứ năm， cạnh một cô gái trẻ cầm điện thoại quay liên tục – cô bảo đang livestream cho bạn bè ở Đà Nẵng xem. Cái cách khán giả trẻ đón nhận những thử nghiệm mới khiến tôi nhớ lại những năm 2000， khi sân khấu kịch nói Sài Gòn chỉ toàn người lớn tuổi.Nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam không còn gói gọn trong nhà hát. Nhóm "Xẩm Hà Thành" mang hát xẩm lên phố đi bộ Hồ Gươm， mỗi tối thứ bảy. Họ đứng giữa đám đông， chị Hồng – nghệ sĩ chính – vừa gảy đàn nhị vừa hát， mồ hôi nhễ nhại nhưng mắt sáng rực. Một anh Tây ba lô dừng lại quay clip， rồi hỏi tôi: "Đây là nhạc gì mà lạ thế?
" Tôi giải thích đó là xẩm， một loại hình ca hát dân gian gần như mai một. Anh gật gù， bảo sẽ đăng lên YouTube. Những buổi diễn như vậy không có vé。không bán đồ lưu niệm， chỉ có một chiếc mũ để xin tiền ủng hộ. Vậy mà đêm nào cũng đông. Có lẽ nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam đang tìm được con đường riêng， không cần phòng vé hào nhoáng.Ở TP.HCM， Nhà hát Thành phố mở chương trình "Giao thoa" kết hợp đàn tranh với nhạc điện tử. Đêm công diễn đầu tiên。tôi thấy vài người bỏ về giữa chừng vì không quen tiếng bass dập dồn. Nhưng số khác lại đứng dậy vỗ tay. Nghệ sĩ Thanh Tâm。người chơi đàn tranh chính， kể với tôi sau buổi diễn: "Tôi bị chê là phá nát truyền thống. Nhưng nếu cứ giữ nguyên， khán giả trẻ sẽ không đến." Cô ấy nói đúng. Một khảo sát nhỏ của tôi với 50 sinh viên cho thấy 70% chưa từng xem một vở chèo hay tuồng trọn vẹn. Nhưng khi hỏi họ có sẵn sàng xem nếu có yếu tố đương đại không， 55% gật đầu. Nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam đang đứng trước lựa chọn: giữ nguyên bản sắc hay lai ghép để tồn tại?Có vẻ cả hai đang diễn ra song song.Một điểm đáng chú ý là các nhóm độc lập như "Nhà hát của những người mộng du" ở Hà Nội chuyên diễn trong ngõ nhỏ， quán cà phê. Họ không xin tài trợ nhà nước. Vé thường 100.000 đồng， sinh viên giảm nửa. Đêm diễn "Những mảnh vỡ" tháng trước， tôi phải đứng vì hết ghế. Diễn viên di chuyển ngay giữa khán giả， có lúc chạm vào vai tôi. Cảm giác rất thật. Nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam kiểu này không cần ánh sáng hoành tráng. Nó sống nhờ sự tương tác. Tuy nhiên， không phải mọi thứ đều màu hồng. Một số nhà hát truyền thống vẫn vắng khách。vé ế. Nghệ sĩ lão thành như NSND Lệ Thủy từng nói trên báo Thanh Niên rằng cải lương đang thiếu kịch bản hay， chứ không thiếu người tài. Tôi nghĩ vấn đề nằm ở khâu quảng bá và cách kể chuyện.Nhìn sang múa đương đại， nhóm "A O Show" đã đưa nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam ra quốc tế bằng sự kết hợp giữa múa， xiếc và âm nhạc dân tộc. Họ diễn ở TP.HCM quanh năm， khán giả 80% là người nước ngoài. Nhưng nghệ sĩ trẻ trong nước lại ít có cơ hội. Một biên đạo 27 tuổi tên Minh kể: "Tôi gửi hồ sơ xin tài trợ。họ bảo phải có tên tuổi. Nhưng làm sao có tên khi không ai cho diễn?
" Vòng luẩn quẩn. Dù vậy， các buổi biểu diễn nghiệp dư ở công viên 23/9 hay phố Tạ Hiện vẫn nở rộ. Có hôm tôi thấy một nhóm sinh viên diễn kịch câm về biến đổi khí hậu， khán giả ngồi kín vỉa hè. Họ không xin tiền， chỉ để thỏa đam mê. Nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam， suy cho cùng， vẫn là câu chuyện của những con người dám làm khác. Tôi tin rằng sự đa dạng này – dù lộn xộn – lại là dấu hiệu đáng mừng hơn là một nền sân khấu đồng phục， im lặng.
