“Nghệ thuật 1” – cái tên nghe như một môn học bí ẩn trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Nhiều phụ huynh và học sinh lần đầu nghe đến đều thắc mắc: rốt cuộc đây là môn gìệthuậtlàmôngìSựthậtvềmônhọcgâynhiềutranhcãsò ngon gần đây?Có phải chỉ vẽ tranh， hát nhạc?Hay là một dạng “nghệ thuật” trừu tượng nào đó?Thực tế， Nghệ thuật 1 là tên gọi chính thức của môn Mỹ thuật trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018， được dạy từ lớp 1. Nó không phải môn phụ như nhiều người tưởng。mà là một môn học bắt buộc， có sách giáo khoa riêng， đánh giá bằng nhận xét thay vì điểm số. Điều đáng nói， môn học này từng gây ra làn sóng tranh luận trong các sự kiện giáo dục gần đây， khi không ít giáo viên và phụ huynh cho rằng nó quá mơ hồ， thiếu tính ứng dụng.Tôi từng dự một buổi tập huấn giáo viên tiểu học ở Hà Nội hồi tháng 8 năm ngoái. Ở đó。một cô giáo dạy Mỹ thuật hơn 15 năm chia sẻ thẳng thắn: “Nghệ thuật 1 không phải là dạy các em trở thành họa sĩ. Nó dạy cách quan sát， cảm nhận và thể hiện. Nhưng khổ nỗi， nhiều người vẫn nghĩ đây là môn chơi cho vui” Chính cách hiểu sai này khiến môn học bị xem nhẹ. Trong khi đó， các sự kiện như hội thảo “Đổi mới dạy học Nghệ thuật theo Chương trình 2018” hay cuộc thi “Sáng tạo cùng Nghệ thuật 1” lại cho thấy nỗ lực đưa môn học vào đời sống. Một ví dụ cụ thể: Trường Tiểu học Kim Đồng (TP.HCM) tổ chức “Ngày hội Nghệ thuật 1” với các góc trải nghiệm vẽ trên lá， nặn đất sét， in hoa văn từ rau củ. Học sinh hào hứng， phụ huynh ngạc nhiên vì con mình nói được cảm xúc qua màu sắc. Đó là minh chứng rõ ràng rằng Nghệ thuật 1 không hề vô bổ.
Vậy tại sao lại có tên gọi “Nghệ thuật 1”?Theo tìm hiểu của tôi， chữ “1” không phải là số thứ tự của một loạt môn nghệ thuật， mà là ký hiệu phân biệt với các mạch nội dung khác trong cùng lĩnh vực. Chương trình mới chia Nghệ thuật thành hai mạch chính: Nghệ thuật 1 (Mỹ thuật) và Nghệ thuật 2 (Âm nhạc). Ở cấp tiểu học， học sinh học cả hai， nhưng Nghệ thuật 1 chiếm thời lượng 35 tiết/năm. Điều này khác hẳn chương trình cũ khi Mỹ thuật chỉ là môn tự chọn. Sự thay đổi này bắt nguồn từ nghiên cứu của Bộ Giáo dục: trẻ 6-10 tuổi phát triển mạnh về thị giác và vận động tinh， nên cần được kích thích bằng hoạt động tạo hình. Một chuyên gia tâm lý giáo dục tại Đại học Sư phạm Hà Nội từng nói với tôi rằng: “Nếu bỏ qua giai đoạn này。
trẻ mất đi cơ hội rèn luyện tư duy không gian và khả năng biểu đạt phi ngôn từ” Nghe thì có vẻ lý thuyết， nhưng khi quan sát một lớp học Nghệ thuật 1 thực tế， tôi thấy rõ điều đó. Các em được yêu cầu vẽ lại cảm xúc của mình sau khi nghe một câu chuyện. Có em vẽ mặt trời đen， có em vẽ cầu vồng gãy. Giáo viên không chấm đúng sai， chỉ hỏi: “Vì sao con vẽ thế” Thế là một cuộc trò chuyện về cảm xúc mở ra.Dư luận về Nghệ thuật 1 không hề yên ắng. Trên các diễn đàn giáo dục， không ít ý kiến phàn nàn rằng sách giáo khoa còn nặng về hình mẫu， ít khuyến khích sáng tạo. Một phụ huynh ở Đà Nẵng viết: “Con tôi về nhà khóc vì cô bảo tô màu ra ngoài đường viền. Nghệ thuật kiểu gì vậy” Câu chuyện này phản ánh khoảng cách giữa triết lý giáo dục và thực tế giảng dạy. Tuy nhiên。cũng có những tín hiệu tích cực. Tại sự kiện “Triển lãm Nghệ thuật 1 cấp quốc gia” lần đầu tiên được tổ chức vào tháng 4 năm 2024， hơn 2.000 tác phẩm của học sinh từ 20 tỉnh thành đã được trưng bày. Tôi đặc biệt ấn tượng với một bức tranh của cậu bé lớp 2 vẽ cảnh bà nội nằm bệnh viện， xung quanh là những bông hoa bằng giấy gấp. Phía dưới ghi dòng chữ nguệch ngoạc: “Con mong bà khỏe để dạy con vẽ tiếp” Đó là thứ mà không một bài kiểm tra trắc nghiệm nào đo được.Nhìn từ góc độ của người làm giáo dục， tôi cho rằng Nghệ thuật 1 là một bước tiến。nhưng cần được hiểu đúng. Nó không phải môn “vẽ cho vui” hay “hát cho đỡ chán”. Nó là môn học giúp trẻ phát triển khả năng quan sát， tưởng tượng và diễn đạt. Các sự kiện như hội thảo， triển lãm， ngày hội sáng tạo xung quanh môn học này cho thấy xã hội đang dần quan tâm hơn. Nhưng để Nghệ thuật 1 thực sự có chỗ đứng， cần thay đổi cả cách đánh giá của giáo viên lẫn kỳ vọng của phụ huynh. Đừng bắt một đứa trẻ lớp 1 phải vẽ đẹp như họa sĩ. Hãy để chúng vẽ như trẻ con – và đó mới là nghệ thuật đích thực.
