Năm 1698ịchsửvănhọcTPHCMTừNamKỳLụcTỉnhĐếnĐôThịVănChươnấm gần đây。khi Nguyễn Hữu Cảnh lập phủ Gia Định， Sài Gòn – Gia Định đã là một tiền đồn văn hóa. Dòng chảy lịch sử văn học TPHCM không bắt đầu từ một tác phẩm kinh điển， mà từ những câu hò trên sông Bến Nghé， những bài vè kể chuyện mở cõi. Thế kỷ 18， Trịnh Hoài Đức viết “Gia Định thành thông chí” – cuốn sách địa chí nhưng đậm chất văn chương， ghi chép phong tục， thơ ca dân gian. Đó là cột mốc đầu tiên của lịch sử văn học TPHCM， dù khi ấy thành phố còn mang tên Gia Định.Bước sang thế kỷ 19， lịch sử văn học TPHCM gắn với phong trào thơ Nôm và chữ Quốc ngữ. Trương Vĩnh Ký。Nguyễn Đình Chiểu là những gương mặt tiêu biểu. Nguyễn Đình Chiểu với “Lục Vân Tiên” và “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” đã đưa văn học phương Nam lên tầm cao mới. Giai đoạn này， báo chí chữ Quốc ngữ ra đời – “Gia Định báo” (1865) – tạo đà cho văn xuôi hiện đại. Tôi luôn nghĩ rằng， chính mảnh đất Sài Gòn – Gia Định với tính cách phóng khoáng đã sinh ra những trang viết mộc mạc mà thấm thía， khác hẳn văn chương Bắc Hà cầu kỳ.Đầu thế kỷ 20， lịch sử văn học TPHCM chứng kiến sự bùng nổ của tiểu thuyết và truyện ngắn trên báo. Hồ Biểu Chánh là cây bút kỳ cựu， với hơn 60 tiểu thuyết， khắc họa đời sống nông thôn Nam Bộ và cả Sài Gòn thị thành. Nhóm Tự Lực Văn Đoàn tuy ở Hà Nội nhưng ảnh hưởng mạnh mẽ vào Sài Gòn. Đến thập niên 1950 – 1970。lịch sử văn học TPHCM bước vào thời kỳ vàng son với các tên tuổi như Sơn Nam， Bình Nguyên Lộc， Vũ Hạnh， Nguyễn Thị Hoàng. Sơn Nam được xem là “ông già Nam Bộ”， với “Hương rừng Cà Mau”， “Chuyện xưa tích cũ” – những trang viết đậm đặc chất Nam Kỳ. Tôi có lần đọc lại “Tìm hiểu đất Hậu Giang” của ông， thấy lịch sử văn học TPHCM không chỉ là tác phẩm， mà là ký ức sống của bao thế hệ.Sau 1975， lịch sử văn học TPHCM tiếp tục dòng chảy với những cây bút như Nguyễn Mạnh Tuấn， Lê Lựu。Dương Thu Hương， rồi sau này là Nguyễn Nhật Ánh， Phan Thị Vàng Anh. Thành phố trở thành trung tâm xuất bản lớn nhất nước， nơi hội tụ nhà văn từ mọi miền. Tôi nhận thấy một điều thú vị: dù trải qua nhiều biến động， văn học TPHCM vẫn giữ được giọng điệu riêng – phóng khoáng， đa dạng， ít bị ràng buộc bởi khuôn mẫu. Những năm gần đây， các cây bút trẻ như Nguyễn Ngọc Thạch， Hamlet Trương， Gào cũng góp phần làm mới lịch sử văn học TPHCM bằng hơi thở đương đại.
Nhìn lại chặng đường hơn 300 năm， lịch sử văn học TPHCM là câu chuyện của sự tiếp biến không ngừng. Từ những câu hò mở đất đến tiểu thuyết đô thị， từ chữ Nôm đến chữ Quốc ngữ， từ báo giấy đến văn học mạng. Có người bảo văn học TPHCM thiếu chiều sâu triết lý， nhưng tôi cho rằng chính sự gần gũi với đời sống， với thị dân， với làng xóm Nam Bộ đã tạo nên sức sống bền bỉ. Lịch sử văn học TPHCM không chỉ để nghiên cứu， mà còn để cảm nhận – như một dòng sông， khi êm đềm， lúc dữ dội。nhưng chưa bao giờ ngừng chảy.
