Một buổi tối thứ NămạnvănởViệtNamKhihọcsinhcàyảitrêntranggiấxôi mặn buổi sáng， tôi ghé thăm nhà chị Hằng ở quận Cầu Giấy， Hà Nội. Đứa con gái lớp 9 của chị ngồi trước bàn học， mắt dán vào quyển sách Ngữ văn， tay viết lia lịa. Chị Hằng bảo: “Nó phải soạn văn cho buổi ngày mai， cô giáo kiểm tra. Soạn văn ở Việt Nam không chỉ là đọc bài， mà là cả một quy trình: đọc。gạch đầu dòng， trả lời câu hỏi， chép ra vở” Cái tên “soạn văn” nghe nhẹ nhàng， nhưng thực tế nó là một trong những việc ngốn thời gian nhất của học sinh từ cấp 2 đến cấp 3.Tôi nhớ hồi mình học lớp 11， cô giáo yêu cầu soạn bài “Vội vàng” của Xuân Diệu. Cả lớp lao vào soạn văn như một cuộc thi. Đứa nào cũng muốn vở soạn dày， chữ đẹp， ý tứ. Nhưng soạn văn ở Việt Nam thường bị biến thành hình thức. Học sinh chép lại nội dung từ sách tham khảo hoặc mạng， không hiểu bản chất. Một khảo sát nhỏ tôi làm với 30 bạn lớp 12 ở trường THPT Trần Phú， Hà Nội， có tới 24 bạn thừa nhận “soạn văn để đối phó”. Vậy mà không soạn thì bị điểm kém， bị phê bình trước lớp. Áp lực ấy khiến nhiều bạn tìm đến các app， group Facebook chia sẻ bài soạn sẵn. Chỉ cần gõ “soạn văn ở Việt Nam” trên Google， hàng trăm nghìn kết quả hiện ra。từ diễn đàn đến các trang thương mại.Thực tế， soạn văn ở Việt Nam không hề xấu. Nó rèn luyện kỹ năng đọc hiểu， tư duy phân tích và sự kiên nhẫn. Nhưng cách dạy và kiểm tra đang làm hỏng ý nghĩa đó. Nhiều giáo viên chỉ chấm xem học sinh có soạn đủ ý hay không， chứ không quan tâm các em hiểu gì. Một cô giáo dạy Văn ở Nam Định， chị Lan， kể với tôi: “Tôi biết học sinh chép mạng。
nhưng nếu không kiểm tra soạn， các em sẽ không đọc bài trước. Tôi đành chấp nhận” Chị Lan cũng thừa nhận， bản thân chị từng soạn văn theo mẫu khi còn đi học. Vòng luẩn quẩn ấy lặp lại qua nhiều thế hệ. Trong khi đó， một số trường tư thục ở TP.HCM đã thử nghiệm bỏ kiểm tra soạn văn， thay bằng thảo luận nhóm hoặc viết cảm nhận ngắn. Kết quả khả quan hơn: học sinh hào hứng hơn， giờ Văn không còn là “cực hình”.Nhìn từ góc độ cá nhân， tôi thấy soạn văn ở Việt Nam đang phản ánh một vấn đề lớn hơn: sự lệch pha giữa mục tiêu giáo dục và cách đánh giá. Chúng ta muốn học sinh yêu văn， nhưng lại bắt các em làm việc như một cái máy. Một học sinh lớp 10 ở Đà Nẵng， tên Minh， nói với tôi: “Em thích đọc truyện， nhưng ghét soạn văn. Vì soạn văn là phải trả lời đúng ý cô， không được sáng tạo” Câu nói ấy khiến tôi suy nghĩ. Nếu soạn văn chỉ để đối phó， thì môn Ngữ văn sẽ mãi là nỗi ám ảnh. Còn nếu giáo viên chịu khó lắng nghe， cho học sinh tự do trình bày cảm nhận， soạn văn có thể trở thành công cụ khơi gợi niềm yêu thích văn chương. Tất nhiên。thay đổi không đến trong một sớm một chiều. Nhưng ít nhất， các bậc phụ huynh và thầy cô nên nhìn thẳng vào thực tế: học sinh đang soạn văn ở Việt Nam theo cách mà chúng ta đã dạy chúng.
