Một buổi tối cuối tuầnĐánhgiásáchởViệtNamKhingườiđọctinvàocảmnhậnthậchia sẻ về vay vốn ngân hàng， tôi ghé nhà sách Phương Nam trên đường Nguyễn Văn Cừ， TP.HCM. Kệ sách văn học Việt Nam hiện đại có một góc nhỏ dán nhãn “Đánh giá bởi độc giả”. Vài cuốn sách được ghi chú bằng tay: “Đọc một mạch hết 200 trang”。“Kết buồn nhưng đáng đọc”， “Bản dịch hơi khó hiểu”. Những mẩu giấy nhỏ ấy chính là một phần của văn hóa đánh giá sách ở Việt Nam đang dần thay đổi.Không còn là chuyện của riêng các nhà phê bình chuyên nghiệp， đánh giá sách ở Việt Nam giờ đây xuất hiện tràn ngập trên mạng xã hội. Những video dài 3 phút trên TikTok， bài viết trên Facebook cá nhân。hay thậm chí là story Instagram với ảnh chụp trang sách đang đọc dở. Điều đáng nói: người đọc Việt ngày càng khó tính và tỉnh táo hơn với những lời khen có cánh. Họ tìm kiếm những đánh giá sách ở Việt Nam có chiều sâu， có dẫn chứng cụ thể， chứ không phải những lời giới thiệu chung chung kiểu “cuốn sách tuyệt vời”.Tôi từng thử nghiệm một phép so sánh nhỏ. Cùng một cuốn tiểu thuyết Việt mới ra mắt， tôi đọc ba bài đánh giá khác nhau. Bài thứ nhất trên một trang review sách có tiếng: phân tích kỹ kết cấu， nhân vật， giọng điệu. Bài thứ hai trên một group đọc sách: khen nức nở nhưng không nói rõ vì sao. Bài thứ ba trên blog cá nhân: chê thẳng thừng phần kết。
nhưng vẫn dành lời khen cho cách xây dựng bối cảnh. Bài thứ ba khiến tôi tò mò nhất. Và tôi không phải người duy nhất. Nhiều bạn đọc trẻ chia sẻ rằng họ sẵn sàng bỏ qua những bài đánh giá sách ở Việt Nam mang tính quảng cáo， để tìm đến những cây viết độc lập， dám nói thật.Thực tế， các nền tảng như Goodreads phiên bản Việt。hay các group Facebook chuyên review sách， đang tạo ra một hệ sinh thái đánh giá sách ở Việt Nam sôi động chưa từng thấy. Người đọc không chỉ đánh giá nội dung， họ còn nhận xét về chất lượng giấy， bìa， font chữ， thậm chí là mùi giấy mới. Có lần， một nhà xuất bản tại Hà Nội nhận về hàng loạt góp ý vì in sai chính tả ở trang 45. Những phản hồi ấy không hề nhỏ nhặt – chúng cho thấy đánh giá sách ở Việt Nam đang ngày càng chi tiết và khắt khe hơn， theo hướng tích cực.Dĩ nhiên， vẫn có những đánh giá sách ở Việt Nam mang tính hình thức， kiểu “sách hay， nên mua” mà chẳng ai kiểm chứng. Nhưng xu hướng chung là người đọc đang dần học cách viết đánh giá có trách nhiệm hơn. Họ trích dẫn câu văn， so sánh với tác phẩm khác， thậm chí mổ xẻ cảm xúc của chính mình khi đọc. Đó là tín hiệu đáng mừng cho văn hóa đọc. Bởi suy cho cùng。
một nền văn học chỉ thực sự lớn mạnh khi người đọc không ngại nói lên tiếng nói của mình – dù khen hay chê.
