Hai năm trở lại đâyàxuấtbảntạiViệtNamChuyệnnghềvànhữngconsốbiếtnóbánh bột lọc Việt Nam， tôi có dịp ghé thăm một vài nhà xuất bản tại Việt Nam để tìm hiểu về quy trình làm sách. Điều đầu tiên đập vào mắt không phải là những kệ sách đồ sộ， mà là những chồng bản thảo chất cao ngất ngưởng trên bàn biên tập viên. Một biên tập viên lâu năm ở Nhà xuất bản Trẻ chia sẻ: “Trung bình mỗi tháng tôi nhận về hơn 30 bản thảo。nhưng chỉ khoảng 5-7 cuốn được duyệt in” Con số ấy phần nào phản ánh sự khắc nghiệt của nghề làm sách， cũng như áp lực mà các nhà xuất bản tại Việt Nam đang phải đối mặt để vừa giữ chất lượng， vừa đáp ứng thị trường.Theo thống kê từ Cục Xuất bản， In và Phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông)， tính đến hết năm 2023， cả nước có 57 nhà xuất bản đang hoạt động， trong đó có 48 nhà xuất bản trực thuộc các bộ。ngành， tổ chức chính trị – xã hội và 9 nhà xuất bản tư nhân được cấp phép. Số lượng xuất bản phẩm đạt gần 400 triệu bản/năm， tăng gần 15% so với năm 2022. Đáng chú ý， mảng sách thiếu nhi và sách kỹ năng sống đang dẫn đầu về tăng trưởng， với mức tăng lần lượt 22% và 18%. Những con số này cho thấy các nhà xuất bản tại Việt Nam không chỉ làm nhiệm vụ chính trị mà còn rất nhạy bén với nhu cầu bạn đọc.Có một thực tế ít ai để ý: đằng sau mỗi cuốn sách đến tay độc giả là sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà xuất bản và các đơn vị liên kết. Hiện nay。hơn 70% đầu sách trên thị trường là do các công ty sách tư nhân liên kết với nhà xuất bản tại Việt Nam để lo phần nội dung， còn nhà xuất bản đảm nhận khâu kiểm duyệt và cấp phép. Mô hình này giúp tăng tốc độ ra sách， nhưng cũng đặt ra không ít thách thức về kiểm soát chất lượng. Tôi từng chứng kiến một cuốn sách kỹ năng sống khá nổi tiếng bị phát hiện lỗi chính tả ngay ở trang đầu tiên， dù đã qua ba lần biên tập. Chuyện nhỏ thôi， nhưng nó khiến tôi suy nghĩ về quy trình làm việc tại không ít nhà xuất bản tại Việt Nam hiện nay.Về phía mình， tôi thấy các nhà xuất bản tại Việt Nam đang có những bước chuyển mình rõ rệt trong cách tiếp cận độc giả trẻ. Nhiều đơn vị đã mạnh dạn đầu tư vào bìa sách。
thử nghiệm các dòng sách tranh， sách tương tác và cả sách nói. Nhà xuất bản Kim Đồng， chẳng hạn， vừa ra mắt bộ sách tranh song ngữ Việt – Anh với minh họa của các họa sĩ trẻ trong nước， nhận được phản hồi tích cực từ phụ huynh. Hay Nhà xuất bản Hội Nhà văn gần đây gây chú ý khi tái bản các tác phẩm văn học kinh điển với diện mạo hoàn toàn mới， kèm theo lời bình của các nhà phê bình đương đại. Những nỗ lực ấy， dù chưa thể nói là đột phá， nhưng ít nhất cho thấy các nhà xuất bản tại Việt Nam không đứng ngoài cuộc chơi.Dĩ nhiên， khó khăn vẫn còn đó. Giá giấy tăng， chi phí in ấn leo thang， và sự cạnh tranh từ các nền tảng đọc trực tuyến khiến bài toán lợi nhuận của nhiều nhà xuất bản tại Việt Nam trở nên nan giải hơn bao giờ hết. Một giám đốc nhà xuất bản ở Hà Nội thừa nhận với tôi rằng: “Làm sách bây giờ không còn là chuyện ‘ăn nên làm ra’ nữa. Chúng tôi phải cân đo từng đầu sách， thậm chí từng tập bản thảo” Thế nhưng。
chính trong cái khó ấy， tôi vẫn thấy những người làm sách tại các nhà xuất bản tại Việt Nam lặng lẽ theo đuổi nghề， bởi với họ， mỗi cuốn sách ra đời không chỉ là sản phẩm， mà còn là một phần trách nhiệm với tri thức và văn hóa đọc.
