Môn nghệ thuật trong trường phổ thông Việt Nam thường bị gọi là “môn phụ” – một định kiến ăn sâu vào nếp nghĩ của không ít phụ huynh và học sinh. Nhưng thử hỏi: nếu chỉ là môn phụòcủamônnghệthuậtlàmôngìtrongtrườngphổthôbún cá giá bao nhiêu， tại sao Bộ Giáo dục vẫn duy trì nó trong suốt chương trình giáo dục phổ thông 2018?Thực tế， vai trò của môn nghệ thuật là môn gì không thể gói gọn trong vài tiết học vẽ hay hát. Nó là môn học giúp học sinh phát triển năng lực cảm thụ， sáng tạo và biểu đạt – những kỹ năng mà Toán hay Văn không thể thay thế.Tôi từng chứng kiến một tiết Mỹ thuật ở lớp 6 tại một trường công lập quận 3。TP.HCM. Cô giáo yêu cầu vẽ “ngôi nhà mơ ước”. Một cậu bé vẽ căn nhà hình con thuyền， có cánh buồm và bánh lái. Khi cô hỏi， cậu giải thích: “Nhà cháu hay ngập， cháu muốn nhà nổi được”. Cả lớp im lặng. Giáo viên không sửa lại bức vẽ mà ghi nhận ý tưởng. Đó chính là vai trò của môn nghệ thuật – môn học cho phép trẻ nói lên suy nghĩ theo cách riêng， không sợ sai. Theo tôi， đây là giá trị cốt lõi mà nhiều môn học khác khó làm được.Vậy vai trò của môn nghệ thuật là môn gì trong bối cảnh giáo dục hiện đại?Trước hết， nó là môn học phát triển trí tưởng tượng và tư duy phản biện. Khi học sinh phân tích một bức tranh， các em học cách đặt câu hỏi: Tại sao tác giả chọn màu này?Bố cục nói lên điều gì?
Những câu hỏi đó rèn luyện khả năng quan sát và lập luận – nền tảng của mọi ngành khoa học. Ngoài ra。môn nghệ thuật còn là công cụ giáo dục cảm xúc. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng học sinh tham gia âm nhạc hoặc hội họa thường xuyên có khả năng kiểm soát cảm xúc tốt hơn， giảm căng thẳng trước kỳ thi.
Một điểm đáng chú ý: chương trình GDPT 2018 xác định Nghệ thuật (bao gồm Âm nhạc và Mỹ thuật) là môn học bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 9. Ở cấp THPT。học sinh được chọn các môn nghệ thuật tự chọn. Điều này cho thấy vai trò của môn nghệ thuật đã được nhìn nhận nghiêm túc hơn. Tuy nhiên， thực tế triển khai vẫn còn nhiều bất cập: thiếu giáo viên chuyên trách， phòng học bộ môn chưa đạt chuẩn， và tâm lý “học để đối phó” vẫn tồn tại. Bản thân tôi từng dạy thay một tiết Âm nhạc ở lớp 8 – học sinh hát thuộc lòng nhưng không hiểu nhịp phách. Đó là hệ quả của việc xem nhẹ môn học này.Nhìn từ góc độ cá nhân， tôi cho rằng vai trò của môn nghệ thuật là môn gì không cần những định nghĩa hoa mỹ. Nó đơn giản là môn học giúp một đứa trẻ dám vẽ con thuyền thay vì ngôi nhà。dám hát sai nốt nhưng vẫn vui vẻ hát tiếp. Trong một hệ thống giáo dục còn nặng về điểm số， môn nghệ thuật chính là khoảng trống cần thiết để học sinh được là chính mình. Và nếu ai đó vẫn hỏi “môn nghệ thuật là môn gì”， câu trả lời nằm ở chính những tiết học mà học sinh không phải lo chép bài， không phải sợ điểm kém – chỉ đơn giản là được sáng tạo.
