Đêm diễn 'Gánh hàng hoa' tại Nhà hát Lớn Hà Nội kết thúcĐánhgiánghệthuậtbiểudiễnKhikhángiảtrởthànhngườiphánxérèn luyện tư duy， không ai rời ghế ngay. Tiếng vỗ tay vang lên， nhưng xen lẫn những tiếng thở dài. Một khán giả trung niên ngồi cạnh tôi lẩm bẩm: 'Vũ đạo đẹp， nhưng cảm xúc chưa tới.' Đó là một đánh giá nghệ thuật biểu diễn thẳng thắn， không qua bất kỳ hội đồng nào. Thực tế。nghệ thuật biểu diễn đánh giá đang dần trở thành một phần máu thịt của đời sống sân khấu Việt Nam， không chỉ nằm trong các bài báo chuyên môn.Tôi từng dự một buổi biểu diễn ca trù tại CLB Ca trù Thăng Long. Không có micro， không ánh sáng màu. Chỉ có tiếng phách， tiếng đàn đáy và giọng hát của nghệ sĩ Nguyễn Thị Chúc. Sau tiết mục 'Thiên thai'， một bạn trẻ hỏi: 'Chị ơi， sao chị hát nốt cuối lại rung nhiều thế?
' Nghệ sĩ cười: 'Vì lòng tôi rung.' Câu trả lời ấy khiến tôi nhận ra rằng đánh giá nghệ thuật biểu diễn không nhất thiết phải là những lời phê bình hàn lâm. Nó có thể là một câu hỏi ngây ngô， một so sánh với phiên bản khác， hay đơn giản là sự im lặng sau khi màn nhung khép lại. Nhưng để đánh giá có trọng lượng。người xem cần phân biệt giữa sở thích cá nhân và chất lượng nghệ thuật. Tôi thấy nhiều ý kiến trên mạng xã hội nhầm lẫn hai điều này. Họ chê một vở kịch 'dở' chỉ vì nó không đúng gu của họ， trong khi thực tế đạo diễn đã có chủ đích phá cách.Vậy một đánh giá nghệ thuật biểu diễn đáng tin dựa vào đâu?Theo tôi， cần ba trụ cột: kỹ thuật， cảm xúc và bối cảnh. Kỹ thuật gồm động tác， giọng hát， nhịp điệu， sự đồng đều của dàn diễn viên. Cảm xúc là khả năng truyền tải nội tâm， tạo ra rung động. Bối cảnh là lịch sử。văn hóa， ý đồ của tác giả. Ví dụ， vở 'Cánh đồng bất tận' của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình gây tranh cãi vì cảnh nóng. Nếu chỉ đánh giá kỹ thuật， nó tốt. Nhưng nếu đặt vào bối cảnh văn học và sự nhạy cảm của khán giả Việt， nhiều người thấy không phù hợp. Một đánh giá nghệ thuật biểu diễn tử tế phải nói rõ nó dựa trên tiêu chí nào.Thực tế， các cuộc thi tài năng như 'Vietnam's Got Talent' hay 'Cuộc đua kỳ thú' cho thấy khán giả ngày càng tinh tế. Họ không chỉ xem để giải trí. Họ bình luận về kỹ thuật nhào lộn， về cách xử lý ánh sáng， về sự hòa quyện giữa âm nhạc và chuyển động. Một đêm nhạc của ca sĩ Hà Trần tại TP.HCM năm 2023， tôi thấy nhiều bạn trẻ ghi chú lại từng đoạn cao trào， rồi so sánh với bản thu âm. Đó là một dạng đánh giá nghệ thuật biểu diễn mang tính cộng đồng， không cần hội đồng. Tuy nhiên。mặt trái là sự cực đoan. Một bộ phận khán giả sẵn sàng 'ném đá' nghệ sĩ chỉ vì một nốt phô， bỏ qua toàn bộ nỗ lực. Tôi cho rằng đánh giá nghệ thuật biểu diễn cần sự tử tế và hiểu biết. Nó không phải cuộc thi ai nói to hơn.
Nhìn rộng ra， các nhà hát truyền thống như Chèo， Tuồng， Cải lương đang thiếu những đánh giá nghệ thuật biểu diễn chất lượng. Báo chí viết về chúng thường chung chung: 'đêm diễn thành công'。'khán giả hào hứng'. Trong khi đó， một nghệ sĩ Chèo ở Thái Bình tâm sự với tôi rằng: 'Chúng tôi cần người chỉ ra cái sai， cái chưa tới， chứ không phải lời khen xã giao.' Điều này đúng với cả nghệ thuật đương đại. Tôi từng xem một vở múa đương đại của nghệ sĩ Vũ Ngọc Khải. Anh dùng chuyển động chậm， gần như tĩnh. Nhiều người bỏ về giữa chừng. Nhưng nếu đánh giá nghệ thuật biểu diễn dựa trên sự kiên nhẫn， ta sẽ thấy đó là một tuyên ngôn về sự cô đơn. Đánh giá không phải để khen chê， mà để mở rộng hiểu biết.Cuối cùng， tôi tin rằng mỗi khán giả đều là một nhà đánh giá nghệ thuật biểu diễn tiềm năng. Đừng ngại nói lên cảm nhận， nhưng hãy nói có lý lẽ. Đừng sợ khác biệt。nhưng hãy tôn trọng nỗ lực của người biểu diễn. Nghệ thuật biểu diễn đánh giá không phải bản án. Nó là cuộc đối thoại. Và trong cuộc đối thoại đó， cả người xem lẫn nghệ sĩ đều có thể trưởng thành.
