Người Việt Nam từ bao đời nay vẫn truyền tai nhau những câu chuyện cổ tíchàngvănhọcdângiannổitiếngcủaViệtNamquanhữngcâuchuyệnkểbột gạo cho gia đình。truyền thuyết và ca dao trước khi đi ngủ. Đó không chỉ là lời ru của bà， của mẹ mà còn là cả một kho tàng văn học dân gian nổi tiếng， kết tinh trí tuệ và tâm hồn của cả một dân tộc. Tôi nhớ mãi hình ảnh bà nội ngồi bên bếp lửa， kể cho tôi nghe về Thánh Gióng， về Sơn Tinh Thủy Tinh， giọng bà trầm ấm như hòa vào khói bếp cay cay. Những câu chuyện ấy chưa bao giờ cũ， bởi chúng sống trong từng lời ăn tiếng nói， từng phong tục tập quán của người Việt.Văn học dân gian nổi tiếng trước hết phải kể đến kho tàng truyền thuyết về thời kỳ dựng nước. Lạc Long Quân và Âu Cơ， Thánh Gióng đánh giặc Ân。An Dương Vương xây thành Cổ Loa – mỗi câu chuyện là một mảnh ghép lịch sử được huyền thoại hóa. Điều đặc biệt là người xưa không viết chúng ra giấy， mà kể cho nhau nghe quanh năm suốt tháng， từ đời này sang đời khác. Có lần tôi hỏi một cụ già ở Bắc Ninh về truyện Thánh Gióng， cụ bảo: “Thằng Gióng ấy à， nó nhổ tre đánh giặc rồi bay về trời， chứ không phải làm vua đâu” Lời kể ấy khác hẳn sách giáo khoa， nhưng lại chứa đựng sự hồn nhiên và niềm tin của cả một cộng đồng.
Bên cạnh truyền thuyết， truyện cổ tích Việt Nam cũng là một phần không thể thiếu của văn học dân gian nổi tiếng. Tấm Cám， Sọ Dừa， Cây tre trăm đốt， Thạch Sanh – những câu chuyện ấy không chỉ dạy trẻ con về thiện ác， mà còn phản ánh khát vọng công bằng của người nông dân. Nhân vật Tấm từ cô gái yếu ớt trở thành hoàng hậu， rồi bị mẹ con Cám hãm hại， cuối cùng trở về trong hình hài quả thị. Người kể chuyện dân gian không cần lý giải phức tạp， họ để cho trí tưởng tượng bay bổng。và chính sự bay bổng ấy làm nên sức sống của tác phẩm. Tôi từng chứng kiến một đứa trẻ 5 tuổi ở quê khóc nức nở khi nghe kể đoạn Tấm bị giết， rồi lại cười toe toét khi Tấm trở về. Cảm xúc ấy chân thật và nguyên sơ， không cần bất kỳ phân tích hàn lâm nào.Ca dao， tục ngữ， dân ca cũng góp phần làm nên diện mạo văn học dân gian nổi tiếng. “Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra” – hai câu lục bát ấy đã đi vào tiềm thức bao thế hệ. Hay những câu hát ru “À ơi， con cò bay lả bay la” gắn liền với cánh đồng lúa， với con cò， con vạc – những hình ảnh thân thuộc đến mức người ta không còn nhớ chúng được sinh ra từ bao giờ. Điều thú vị là ca dao không chỉ để hát ru。mà còn để tỏ tình， để than thân， để châm biếm. Một câu ca dao có thể vừa là lời yêu đương vừa là lời trách móc， tùy vào hoàn cảnh. Sự linh hoạt ấy khiến văn học dân gian nổi tiếng trở thành một sinh thể sống， luôn biến đổi theo thời gian.Ngày nay， khi phim ảnh và trò chơi điện tử lấn át， nhiều người trẻ vẫn tìm về với văn học dân gian nổi tiếng qua các dự án sân khấu。truyện tranh hay game nhập vai. Tôi từng xem một vở kịch về Thị Mầu do sinh viên dàn dựng， họ thêm cả rap và hip-hop vào lời thoại. Khán giả trẻ vỗ tay rần rần. Có thể thấy， kho tàng ấy không hề cũ kỹ， nó chỉ chờ được kể lại bằng một cách mới. Và mỗi khi nghe ai đó cất lên câu “Ngày xửa ngày xưa…”， tôi lại thấy mình trở về bên bếp lửa của bà， nơi những câu chuyện chưa bao giờ kết thúc.
