Ngày 15 tháng 4ănhọclànhânhọcGócnhìntừcơm văn phòng miền Bắc， tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TPHCM)， một buổi tọa đàm với chủ đề "Văn học là nhân học"đã thu hút đông đảo sinh viên và giảng viên. Phát biểu khai mạc。PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Xuân nhấn mạnh: "
Văn học không chỉ phản ánh hiện thực mà còn là tấm gương soi chiếu tâm hồn con người. Ở TPHCM， nơi nhịp sống đô thị hóa mạnh mẽ， văn học càng cho thấy vai trò nhân học sâu sắc."Khái niệm "văn học là nhân học"bắt nguồn từ tư tưởng phương Tây， nhưng tại TPHCM， nó được tiếp nhận và diễn giải qua lăng kính văn hóa bản địa， gắn với những trải nghiệm cụ thể của con người nơi đây.Tại sao nói văn học là nhân học?Bởi lẽ， mỗi tác phẩm văn học đều khởi nguồn từ con người và hướng đến con người. Nhà văn Sơn Nam từng viết về vùng đất Nam Bộ với những con người bình dị。qua đó khắc họa tính cách phóng khoáng， nghĩa hiệp của người Sài Gòn xưa. Hay như nhà thơ Lê Thị Kim với tập "
Thành phố không lên đèn"， bà ghi lại những mảnh đời lao động nghèo giữa lòng đô thị， khiến người đọc nhận ra rằng văn chương không ở đâu xa mà chính là hơi thở của đời sống. Các nhà nghiên cứu tại TPHCM cũng chỉ ra rằng， văn học giúp chúng ta thấu hiểu những bi kịch， khát vọng và cả những nghịch lý của con người trong quá trình đô thị hóa. Chính vì thế， văn học là nhân học TPHCM không chỉ là một khẩu hiệu mà là một thực tiễn sinh động.
Nhìn vào dòng chảy văn học TPHCM từ sau 1975， có thể thấy rõ sự chuyển mình từ văn học phục vụ tuyên truyền sang văn học khám phá số phận cá nhân. Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh， dù viết cho thiếu nhi， lại chạm đến những rung cảm nhân bản về tình bạn， tình thầy trò， và nỗi buồn tuổi mới lớn. Hay nhà văn Đỗ Phấn với "Ngồi nhìn ngày tàn"， ông kể chuyện những con người Sài Gòn – TPHCM trong thời kỳ đổi mới， với những lo toan thường nhật. Điều đáng nói là， các tác phẩm này không hề lên gân triết lý， mà cứ tự nhiên thấm đẫm tinh thần nhân học. Người đọc thấy mình trong đó， thấy thành phố trong đó. Đó là lý do vì sao văn học TPHCM luôn có sức sống riêng。dù không ồn ào như văn học Hà Nội.Một sinh viên năm ba ngành Văn học tại TPHCM chia sẻ: "Em từng nghĩ văn học chỉ là chuyện chữ nghĩa. Nhưng khi học về nhân học văn học， em hiểu rằng mỗi nhân vật là một con người thật ngoài kia."Chính từ những giờ giảng như vậy， khái niệm văn học là nhân học TPHCM dần trở nên gần gũi. Các giảng viên ở đây thường yêu cầu sinh viên đi thực tế， phỏng vấn người lao động。
ghi chép lại câu chuyện đời thường， rồi từ đó viết nên những trang văn. Cách làm này không mới， nhưng ở TPHCM nó mang hơi thở của một đô thị trẻ， năng động， nơi mọi số phận đều có thể trở thành chất liệu văn chương. Tôi nhớ có lần dự một buổi bảo vệ khóa luận， một sinh viên phân tích tiểu thuyết "Dòng sông mía"
của Đào Thắng và liên hệ với những người bán vé số ở quận 5. Cô ấy nói: "Văn học giúp em nhìn họ không phải là những con số thống kê， mà là những con người có tên， có nỗi niềm."Đó chính là nhân học.Vậy văn học là nhân học TPHCM có ý nghĩa gì với người viết trẻ hôm nay?Nó nhắc nhở rằng， cầm bút là phải có trách nhiệm với con người. Không thể viết những tác phẩm xa rời thực tế。càng không thể biến con người thành công cụ minh họa cho ý tưởng. Ở một thành phố có hơn 10 triệu dân， với vô vàn mảnh đời nhập cư， công nhân， sinh viên， người già neo đơn， văn học càng phải là tiếng nói của nhân học. Các cây bút trẻ TPHCM như Nguyễn Đình Tú， Vũ Đình Giang， hay những cây bút nữ như Trần Thị Hằng， đều đang nỗ lực khắc họa con người thời đại. Có thể nói， văn học là nhân học TPHCM không phải là một khái niệm trừu tượng， mà là một phương pháp sống， một cách nhìn đời. Và chính vì thế， nó sẽ còn tiếp tục được viết tiếp bởi những người trẻ hôm nay.
