uần trướcácphẩmnghệthuậtxuhướngKhicôngnghệvàcảmxúcngườitrẻgiải pháp chăm sóc chó mèo， tại một gallery nhỏ trên đường Lý Quốc Sư (Hà Nội)。một nhóm sinh viên Mỹ thuật Công nghiệp đã trưng bày loạt tác phẩm làm từ rác thải điện tử. Điều đáng nói: mỗi khung tranh đều gắn chip cảm biến， phát sáng theo nhịp tim người xem. Không gian chật kín bạn trẻ đến check-in， quay TikTok. Đó không phải triển lãm truyền thống. Đó là tác phẩm nghệ thuật xu hướng – nơi tương tác， công nghệ và tính bền vững va vào nhau.Nhìn rộng ra， tác phẩm nghệ thuật xu hướng đang định hình lại cách giới trẻ Việt Nam tiêu thụ và sáng tạo. Nếu như năm 2020。tranh kỹ thuật số chỉ dừng ở màn hình， thì nay chúng bước ra đời thực qua sắp đặt ánh sáng， điêu khắc động học， hay thậm chí là NFT kèm quyền truy cập vật lý. Một ví dụ khác: dự án “Sài Gòn Mưa” của nghệ sĩ Trần Minh – một tác phẩm nghệ thuật xu hướng dùng máy tạo sương và đèn LED mô phỏng cơn mưa đầu mùa， nhưng người xem có thể điều khiển cường độ mưa bằng app điện thoại. Minh bảo tôi: “Tôi không muốn khán giả đứng nhìn. Tôi muốn họ ướt”
Vậy đâu là mấu chốt khiến một tác phẩm nghệ thuật xu hướng trở nên hấp dẫn?Không phải cứ gắn công nghệ là xong. Tôi đã xem không ít tác phẩm lạm dụng màn hình LED， chiếu video loop vô hồn。khiến người xem chóng mặt rồi bỏ đi. Ngược lại， có những tác phẩm nghệ thuật xu hướng rất “thủ công” – như chuỗi gốm nung in hình khuôn mặt người lạ do AI tạo ra， rồi nung lại lần hai. Sự tinh tế nằm ở chỗ: công nghệ phải phục vụ cảm xúc， chứ không thay thế cảm xúc. Một giám tuyển trẻ ở TP.HCM nói với tôi rằng， thị trường giờ chuộng tác phẩm nghệ thuật xu hướng có “dấu vết người” – tức là vẫn thấy bàn tay， hơi thở， sai sót của nghệ sĩ. AI tạo hình， nhưng người chỉnh màu cuối cùng.Dĩ nhiên， không phải ai cũng hào hứng. Một họa sĩ kỳ cựu ở Hà Nội bĩu môi: “Xu hướng rồi cũng chết. Cái còn lại là tư tưởng” Tôi hiểu phản ứng đó. Nhưng lịch sử nghệ thuật luôn vận động. Tác phẩm nghệ thuật xu hướng hôm nay có thể bị thay thế bởi làn sóng khác – thực tế ảo， AI tạo sinh， hay gì đó chưa có tên. Điều quan trọng là nó đang mở ra một không gian mới: nơi khán giả không còn thụ động， nơi chất liệu có thể là dữ liệu， và nơi giá trị của tác phẩm được đo bằng mức độ tương tác。chứ không chỉ bằng khung vàng treo tường.Cuối tuần rồi， tôi quay lại gallery Lý Quốc Sư. Tác phẩm từ rác điện tử đã được tháo xuống， thay bằng một sắp đặt mới: những cánh hoa làm từ vỏ lon bia， uốn cong theo nhạc jazz. Vài bạn trẻ vừa xem vừa tranh luận: “Đây có phải tác phẩm nghệ thuật xu hướng không” Tôi không trả lời. Nhưng tôi nghĩ。khi người ta còn hỏi， nghĩa là nó vẫn đang sống.
