Ngày 12 tháng 8 âm lịch hằng nămỗTổSânKhấu–NétĐẹpTâmLinhCủaNgườiNghệSĩViệhướng dẫn xây dựng thói quen tốt， giới sân khấu Việt Nam lại tề tựu về đình làng hay rạp hát để làm lễ giỗ tổ. Không phải ngẫu nhiên mà người trong nghề gọi đây là ngày “ông bà tổ nghiệp” – một nghi lễ thiêng liêng， gắn với niềm tin rằng tổ nghề luôn phù hộ cho những ai theo đuổi ánh đèn sân khấu. Tôi từng chứng kiến cảnh các nghệ sĩ cải lương ở một đoàn hát tỉnh lẻ quỳ trước bàn thờ tổ。nét mặt trang nghiêm đến lạ. Họ không cầu danh lợi， chỉ khấn xin cho vở diễn đêm nay suôn sẻ， cho khán giả thương mình.Nguồn gốc của giỗ tổ sân khấu bắt nguồn từ truyền thuyết về hai vị thần là Tổ Kinh và Đào Duy Từ – những người được xem là khai sinh ra hát bội， chèo， cải lương. Mỗi vùng miền lại có cách thờ tự khác nhau. Ở miền Bắc， các gánh chèo thường lập bàn thờ tổ tại nhà riêng của trưởng đoàn. Miền Nam， các đoàn cải lương lại chọn sân khấu làm nơi hành lễ. Có lần tôi hỏi một nghệ sĩ lão thành: “Sao không làm ở đình cho khang trang”. Ông cười: “Tổ theo đoàn。đoàn đi đâu tổ đi đó. Sân khấu là nhà， là nơi tổ ngự trị”. Câu trả lời giản dị mà thấm thía.Lễ vật dâng cúng không cầu kỳ. Một con gà luộc， đĩa xôi， chén trà。vài bông hoa cúc. Quan trọng hơn cả là tấm lòng thành. Vào ngày này， các nghệ sĩ kiêng kỵ nhiều thứ: không nói tục， không cãi vã， không làm rơi vỡ đồ đạc. Họ tin rằng nếu phạm phải， cả mùa diễn sẽ gặp xui rủi. Có đoàn hát ở Cần Thơ từng kể lại: năm nọ， một diễn viên trẻ vô tình đá đổ bát hương， cả đoàn “ế khách” suốt ba tháng. Chuyện có thể chỉ là trùng hợp， nhưng trong tâm thức người nghệ sĩ， giỗ tổ sân khấu là dịp để sám hối， tạ ơn và cầu mong may mắn.
Điều đáng nói là giỗ tổ sân khấu không chỉ dành cho người trong nghề. Nhiều khán giả ruột của cải lương。chèo， tuồng cũng xin được thắp hương. Họ đến để tri ân những nghệ sĩ đã khuất， những người đã mang lại cho họ những đêm diễn đầy cảm xúc. Tôi nhớ mãi hình ảnh một cụ bà ở Hội An， tay run run dâng nén hương lên bàn thờ tổ， miệng lẩm bẩm: “Cầu cho sân khấu mình mãi không tàn”. Giỗ tổ sân khấu vì thế đã vượt ra khỏi khuôn khổ một nghi lễ tôn giáo， trở thành sợi dây kết nối giữa người nghệ sĩ và công chúng， giữa quá khứ và hiện tại.Năm nay， giỗ tổ sân khấu diễn ra trong bối cảnh nhiều rạp hát đóng cửa， nghệ sĩ chuyển sang livestream. Nhưng dù hình thức có đổi thay， lòng thành kính với tổ nghiệp vẫn vẹn nguyên. Tôi tin rằng。chừng nào còn những con người dám sống chết với sân khấu， chừng đó giỗ tổ sân khấu còn là ngày thiêng. Không phải để cầu xin điều gì to tát， mà để nhắc nhở nhau: nghề này có tổ， có nghiệp， có những giá trị không gì thay thế được.
